ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଚିନ୍ତନ (Midweek Musings) ୪୪ - ୧୪.୧୦.୨୬

 ସଭ୍ୟତା କେଉଁ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି?

ଲେଖିକା: ମାଲିନୀ ଶଙ୍କର

ଡିଜିଟାଲ୍ ଆଲୋଚନା

ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ଟେନେସି ରାଜ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡାଦେଶ ପାଇଥିବା କ୍ରିଷ୍ଟା ପାଇକ୍‌ଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ତାହା ମାନବ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଘଟଣା। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଏପରି ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ତିନି ଥର ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ସତ୍ତ୍ୱେ ବଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଅନୁଭୂତି, ଯାହାକୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ଆଇନଜୀବୀ ଗୋଷ୍ଠୀର କୌଣସି ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ। ଏହି ବିଫଳ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୋଡ଼ ହେବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ମାନବ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାର ପ୍ରଥାକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ହଟାଇ ଦେବା ଉଚିତ୍।

କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କୋମା (ଅଚେତ ଅବସ୍ଥା)ରୁ ବଞ୍ଚି ଫେରିବା ନିଜେ ହିଁ ଏକ ଦୁଃଖଦାୟକ ଅନୁଭୂତି; କିନ୍ତୁ ଦିନକ ଭିତରେ ଦୁଇଥର ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବାର ପ୍ରୟାସ ପରେ କୋମାକୁ ଚାଲିଯିବା ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ସେହି ଅବସ୍ଥାରୁ ଚେତା ଫେରିପାଇବା - ଏହା ଆହୁରି ଭୟଙ୍କର। ଏହି ଘଟଣାରେ, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ଥର ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡରୁ ବଞ୍ଚିଯାଇଛନ୍ତି, ସେ ଜଣେ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଦୁଇଥର 'ପେଣ୍ଟୋବାର୍ବିଟାଲ୍' (pentobarbital) ଔଷଧ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଛଅ ଦିନ ପରେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଚେତା ଫେରିଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ପକ୍ଷାଘାତଗ୍ରସ୍ତ (paralysed) ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଜେଲ୍ କୋଠରୀକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହା କେତେ ଯେ ଭୟଙ୍କର, ତାହା କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରେ। ଭାଗ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ କେତେ ନିଷ୍ଠୁର ହୋଇପାରେ, ତାହା ଭାବିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନେବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଘାତକ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ୍ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ସେହି କାରଣରୁ ହିଁ ସେ ପକ୍ଷାଘାତଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିବା ପ ୩୦.୦୯.୨୦୨୬ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେବାର ଏକ ବିଫଳ ପ୍ରୟାସ ପରେ ସେ ଛଅ ​​ଦିନ ଧରି କୋମାରେ ରହିଥିଲେ, ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଯେଉଁ ଭାବଗତ ଆଘାତ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ କୌଣସି ସହାନୁଭୂତି, ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା, ନିରପେକ୍ଷ ଚିନ୍ତାଧାରା କିମ୍ବା ପ୍ରାକୃତିକ ତଥା କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ପରିମାପ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ବିଫଳ ଫାଶୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ସମ୍ଭବତଃ କୋମାରେ (ଅଚେତ ଅବସ୍ଥାରେ) ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମନ କେବଳ ଆଲୋକର ସନ୍ଧାନ କରୁଥିବ କିମ୍ବା ସେ ଏକ ସଙ୍କୀର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି ପରିସର (tunnel vision) ମଧ୍ୟରେ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବେ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ନିର୍ଗମନ ଅଙ୍ଗ (vocal chords) ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅକାମୀ ହୋଇଯାଇଥିବ। ଫାଶୀ ଦେବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପକ୍ଷାଘାତଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଛି (ଯେହେତୁ ଏହି ବିଫଳ ଫାଶୀ ପରେ ଡାକ୍ତରୀ-ଆଇନଗତ ଦଳ (medico-legal team) ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ଲିଖିତ ତଥ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ, ତେଣୁ କେବଳ ଏପରି ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ)।

ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ନ୍ୟାୟ ମିଳିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ପରିବାରର କୌଣସି ହିତ ସାଧିତ ହୋଇନଥାନ୍ତା। ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ କେବଳ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ମାତ୍ର... ଏହି ଘଟଣାରେ, ଯଦି ଫାଶୀ ଦେବା ସମୟରେ ପାଇକ୍ (Paike) ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତେ, ତଥାପି ପୀଡ଼ିତା କଲିନ୍ ସ୍ଲେମର୍‌ଙ୍କ (Colleen Slemmer) ମା’ଙ୍କ ନ୍ୟାୟ ପାଇବାର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୋଇନଥାନ୍ତା। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଫାଶୀ ପରେ ମଧ୍ୟ ପାଇକ୍ ବଞ୍ଚିଯିବା ପରେ, କଲିନ୍‌ଙ୍କ ମା’ ବର୍ତ୍ତମାନ କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଇ ଗତି କରୁଥିବେ...

ଏଭଳି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଆଲୋଚନା ହେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯେଉଁଥିରେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ, ମାନବାଧିକାର ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଳି ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ଓ ଦସ୍ତାବିଜ ରହିବା ଦରକାର।

ପାଇକ୍‌ଙ୍କ ଉପରେ ହିଂସାତ୍ମକ ଅପରାଧର ଅଭିଯୋଗ ରହିଛି ଏବଂ କାରାଗାରରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଜଣେ କଏଦୀଙ୍କ ହତ୍ୟା ମାମଲାରେ ତାଙ୍କର ବିଚାର କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଜେଲରୁ ପଳାୟନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମାମଲା ଚାଲିଥିଲା।

କ୍ରିଷ୍ଟା ପାଇକ୍‌ଙ୍କ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ୱିକି (Wiki) ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ଏଠାରେ ପଢ଼ାଯାଇପାରେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଲିଙ୍କ୍‌କୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂଚନା ଯେ— କ୍ରି ପାଇକଙ୍କ ବିଚାରରେ ପ୍ରମାଣର ପରିମାଣ। ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ତାରିଖର ଅଳ୍ପ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ପାଇକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକ ଭାବରେ ଟ୍ରଫି ଫେରାଇ ଦେଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳକୁ ଖପୁରୀର ଖଣ୍ଡ / ଖଣ୍ଡଟି ପ୍ରସିକ୍ୟୁସନଙ୍କ ହେପାଜତରେ ଥିଲା।

କ୍ରିଷ୍ଟା ପାଇକଙ୍କ ଅପରାଧିକ ରେକର୍ଡ, ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା (ଯାହା - ପୁରୁଷ ପ୍ରକୃତରେ ଅନେକ ଦେଶରେ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡରୁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କରିଥାଏ) ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ନ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ହୋଇପାରେ। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଯେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାଇପୋଲାର ଡିସଅର୍ଡର ଭଳି ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାର ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଧାରା ସହିତ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି କି?...କିମ୍ବା ସ୍କିଜୋଫ୍ରେନିଆ (ମାନସିକ ବିକାର)ରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଜାଣିଥାନ୍ତି ଯେ କୌଣସି ଅପରାଧିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ମିଳିବ... କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ନିଜେ କରିଥିବା ଅପରାଧର ଗମ୍ଭୀରତା ବା ପରିସର ବିଷୟରେ ସଚେତନ ଥାଆନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହା ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ।

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ସ୍ୱର ଶୁଣୁଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯଦି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବିବେକ ବୋଲି କିଛି ନଥାଏ, କିମ୍ବା ଭାବନାତ୍ମକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ଅଭାବ ଥାଏ (ଯାହା ଫଳରେ ଆଖିରୁ ଲୁହ ମଧ୍ୟ ବାହାରିପାରେ ନାହିଁ), ତେବେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଇ କ’ଣ ଲାଭ ମିଳିବ? ଯଦି କେହି ଗମ୍ଭୀର ସ୍କିଜୋଫ୍ରେନିଆ, ବାଇପୋଲାର୍ ଡିସଅର୍ଡର (ମାନସିକ ଅସ୍ଥିରତା), କୌଣସି ପ୍ରକାରର 'ଅବସେସିଭ୍ କମ୍ପଲସିଭ୍ ଡିସଅର୍ଡର' (OCD) କିମ୍ବା ଗଭୀର ଭାବନାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାରେ ପୀଡ଼ିତ ଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିଜ ପାଇଁ କୌଣସି ଆଶା କିମ୍ବା ସକାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ରଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ... ସେମାନେ ସର୍ବଦା ଜୀବନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଦୋଳାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି ଯେପରିକି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ଓ ଅନିଶ୍ଚିତ ସ୍ଥିତି ପାଲଟିଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବନାତ୍ମକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଏକ ମୁକ୍ତି ସଦୃଶ, ଦଣ୍ଡ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ଜୀବନ-ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଠିକ୍-ଭୁଲ୍ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନଗତ କିମ୍ବା ନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ଅଭାବ ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ ଅପରାଧ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରିବାର କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟ ନଥାଏ। କ୍ରିଷ୍ଟା ପାଇକ୍ (Christa Paike) ବୋଧହୁଏ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ଏଭଳି ଏକ 'ଜୀବନ୍ତ ନର୍କ'ରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ। ଅବଶ୍ୟ, ସର୍ବସାଧାରଣରେ ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅଭାବରୁ ଏ ବିଷୟରେ କେବଳ ଅନୁମାନ ହିଁ କରାଯାଇପାରେ...

ମୁଖ୍ୟ କଥା ହେଲା, ଯଦି ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟ ମିଳିବା କଥା, ତେବେ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ... ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଭୁଲ୍ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏବଂ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନୁତାପ କରି ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସମୟ ଓ ସୁଯୋଗ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ମୃତ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡର ସମର୍ଥକମାନେ, ଯଦି ଆପଣ ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ନିଜ ଉପରେ କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଉପରେ ନଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସମର୍ଥନ କରିବେ ନାହିଁ।

ଫୌଜଦାରୀ ନ୍ୟାୟଶାସ୍ତ୍ରରେ ଆଇନ ପୁନଃଲେଖନର ସମୟ ଆସିଛି। ପାଇକଙ୍କ ଭୁଲ୍ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଗଠନମୂଳକ ସୁଖଦ ସମୟ, ମଣିଷ ଏବଂ ପଶୁ ଜୀବନ ପାଇଁ ଏକ ଜଳବିଭାଜକ ହେବା ଉଚିତ...