Биологийн олон янз байдлын халуун цэг (hotspot) болох Баруун Гатын нурууг хамгаалахгүй байх нь юутай ч зүйрлэшгүй буруу шийдвэр юм
Малини Шанкар
Карнатака муж дахь Баруун Гатын нурууны хэсгийг "Экологийн хувьд эмзэг бүс" (Eco-Sensitive Area) хэмээн зарлах тухай Кастуриранганы хорооны зөвлөмжийг Карнатака мужийн засгийн газар хүлээж аваагүй нь маш том алдаа болсон гэж хэлж болно. Хэдийгээр тус засгийн газар энэ бүсийг экологийн хувьд эмзэг бүсээр зарлахаасаа өмнө нэг жилийн хугацаа авахыг хүссэн ч, энэ нь улс төрийн удирдлагууд ард иргэдийн амьжиргааны эрх ашгийг хөндөхийг хүсэхгүй байгаагаас үүдэлтэй, түр зуурын шинжтэй, бодлогогүй алхам мэт харагдаж байна. Ингэснээр засгийн газар амьд байгаль болон нөөц баялгийг хамгаалах нэн чухал асуудлыг хойш тавьж байгаа бөгөөд уг нөөц баялаг нь тэдний оршин тогтнолд зайлшгүй шаардлагатай зүйл юм.
Хөгжлийн дарамт шахалт, тухайлбал цахилгаан станц, уул уурхай, далан, хурдны зам, үйлдвэр, тариалангийн талбай, сургууль, коллеж зэрэг бүтээн байгуулалтууд бүгд л энэхүү эмзэг ой модонд байрлалаа олж байна. "Годхаварман Энэтхэгийн Холбооны эсрэг" хэрэг (SC AIR 302/95) буюу "Mandamus Continuum" гэгддэг шүүхийн шийдвэр нь ойн бүсэд ойн аж ахуйтай холбоогүй бүх үйл ажиллагааг хориглосноороо үнэхээр алсын хараатай шийдвэр байсан юм... Энэхүү шийдвэрт "ойн бүс" болон "хөгжлийн үйл ажиллагаа" гэсэн нэр томьёог толь бичгийн тодорхойлолтын дагуу авч үзсэн байдаг. 2011 онд Карнатака мужид Б.С. Йедиюраппагаар удирдуулсан BJP нам Баруун Гатын нурууг ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн биологийн өвийн газар болгон зарлахаас татгалзаж байв. Харин одоо 2026 онд Д.К. Шивакумараар удирдуулсан INC нам (Конгресс нам) Баруун Гатын нурууны Карнатака дахь хэсгийг экологийн хувьд эмзэг бүсээр зарлах хугацааг нэг жилээр сунгах хүсэлт гаргаснаар уг санаачилгыг бараг л үгүйсгэлээ. Ой модонд амьдардаг иргэдийг нүүлгэн шилжүүлэх ажлыг хурдасгахын оронд Баруун Гатын нурууг экологийн хувьд эмзэг бүсээр зарлахыг хойшлуулсан энэхүү ухралттай алхам нь нэн ховордсон зэрлэг амьтадтай зэрэгцэн амьдарч буй, хүнд хэцүү нөхцөлд байгаа ойн иргэдийн амьдралыг сайжруулахын оронд ядуурлыг улам л үргэлжлүүлэх болно.
Баруун Гатын нуруу нь экологийн хувьд эмзэг бүс хэдий ч биологийн олон янз байдлаар баялаг, мөн нутгийн уугуул төрөл зүйл (эндемик) ихтэй тул эмзэг шинж чанартай байдаг учраас Эдгээр ой мод нь баруун өмнөд зүгийн муссон борооны ус цуглуулах чухал бүс нутаг болдог. Эдгээр ой мод нь зөвхөн амьтны аймаг төдийгүй олон төрлийн амьд бодгалиар баялаг юм. Биологийн олон янз байдлын энэхүү гол төв нь тус бүс нутгийн бүх амьд организмын генетик нөөцийн эх үүсвэр бөгөөд биологийн олон янз байдал болон хөдөө аж ахуй, хүнсний аюулгүй байдлын үндэс суурь хоёрын хоорондох чухал холбоос болдог.
Баруун Гат (Western Ghats) нуруунд цэцэгт ургамлын 4000 орчим зүйл бүртгэгдсэн гэж үздэг бөгөөд үүний 1500 нь тухайн бүс нутагт л ургадаг уугуул (эндемик) зүйл юм. Тус бүс нутагт байдаг модны 650 орчим зүйлийн 352 нь (54 хувь) мөн эндемик төрөл зүйл ажээ. Баруун Гат нуруу нь амьтны аймгийн өргөн хүрээний олон янз байдлыг хадгалж байдаг. Нуруутан амьтдын дотроос шувууд хамгийн олон зүйлээр (508 зүйл) төлөөлөгддөг бол загас (218), мөлхөгчид (157), хөхтөн амьтад (137), хоёр нутагтан (126) зүйлүүд удаалдаг. Эндемик зүйлийн хамгийн өндөр хувь нь хоёр нутагтан амьтдад (78 хувь) ажиглагддаг бөгөөд дараа нь мөлхөгчид (62 хувь), загас (53 хувь), хөхтөн амьтад (12 хувь), шувууд (4 хувь) ордог. Жилд 2500-5000 мм хур тунадас унадаг тул биологийн олон янз байдлын энэхүү төвөөс дор хаяж 60 гол мөрөн эх авдаг нь гайхах зүйл биш юм. Баруун Гат нурууг "Экологийн хувьд эмзэг бүс" болгон зарлахыг эсэргүүцэж буй Карнатака муж улсад хэдийнээ бар хамгаалах 5 бүс байгуулагдсан бөгөөд тэдгээр нь бүгд Баруун Гат нуруунд байрладаг. Ийнхүү аль хэдийн сайн хамгаалагдсан бүс нутгийг уул уурхай болон хүний үйл ажиллагаатай холбоотой бусад сөрөг нөлөөлөлд өртөх эрсдэлд оруулах нь зөвхөн ёс суртахууны хувьд хүлээн зөвшөөршгүй үйлдэл төдийгүй хүн төрөлхтний хувьд асар их эрсдэл дагуулах болно.
Гэвч өнөөдөр энэ бүхэн аюулд өртөөд байна... Харамсалтай нь, биологийн олон янз байдлын энэхүү төв нь хөгжлийн бодлого болон түүний ой модонд амьдардаг хүмүүст үзүүлэх дутуу боловсруулсан нөлөөллийн талбар болон хувирчээ. Нэн ховордсон зэрлэг амьтадтай зэрэгцэн амьдрахаас өөр аргагүй болдог бар хамгаалах бүс нутгийн гадна талд, төрөөс үзүүлж буй үйлчилгээг хүртэн, нэр төртэй амьдрах цаг нь яг одоо болсон байна.
Эдгээр ой мод нь Энэтхэгийн муссон борооны ус цуглуулах бүс нутаг болдог. Баруун Гат нурууна Гэвч энэ бүхэн өнөөдөр аюулд өртөж байна... Гэсэн хэдий ч энэхүү биологийн олон янз байдлын халуун цэг нь хөгжлийн бүх индексийг буруу байрлуулснаар харамсалтай нь хөгжлийн коэффициентийн амфитеатр болж хувирсан. Эдгээр ой нь Энэтхэгийн муссон борооны ус цуглуулах бүс болж үйлчилдэг. Эмзэг боловч үнэ цэнэтэй амьдралын хэлбэрийг өөр газар дахин байрлуулах / нүүлгэн шилжүүлэх боломжгүй. Эдгээр нь газар нутаг, экосистем, цаг агаар, өргөрөг, уртрагт эндемик шинж чанартай байдаг. Эмзэг, эндемизмгүй байдлыг харгалзан үзвэл энэхүү эмзэг экосистемд хөгжлийн үйл ажиллагаа ажиглагдах нь үүнийг Биологийн олон янз байдлын халуун цэг болгодог. Үүнээс гадна, хамтын ажиллагаагүй муж улсын засгийн газрууд нэн ховордсон зэрлэг ан амьтан, амьдрах орчныг хамгаалахын тулд ирээдүйд хууль эрх зүйн чөлөөлөлт авахыг эрмэлзэж байгаа бөгөөд энэ нь улс төрийн хувьд ашигтай, экологийн мэдрэмжгүй, логикгүй юм. Энэхүү шийдвэр нь зэрлэг ан амьтдын ашиг сонирхлыг орхигдуулсантай адил юм.
Ардчилал нь оролцооны хандлага, зохих ёсны хяналтыг шаарддаг... Шилдэг туршлагыг хөгжүүлэх хороог байгуулсан.Биологийн олон янз байдлын генетик нөөцийг (germ plasm) хадгалах шаардлагыг алдагдуулахгүйгээр тэнцвэртэй, тогтвортой шийдлийг олох зөвлөмжүүд чухал юм. Гэвч улс төрийн хүсэл зориг нь нэн ховордсон зэрлэг амьтдыг хамгаалахын оронд хүн төвтэй, ухралт хийсэн хандлагыг илүүд үзэж байгаа нь тогтворгүй байдлыг бий болгож байна. Учир нь хамгааллын асуудалд ийм хайхрамжгүй хандах нь хүн ба зэрлэг амьтдын хоорондох зөрчлийг улам дэврээж, улмаар борооны улирлын ус хуримтлуулах байгалийн тогтолцоог сүйтгэх аюултай. Уур амьсгалын өөрчлөлт нь Эль-Ниньогийн мөчлөгийг улам хурцатгаж буй энэ үед байгалийн хүчтэй аюул, гамшигтай нүүр тулах хүмүүс бол энгийн иргэд, тэр дундаа Энэтхэгийн хойгийн тэрбум гаруй хүн амыг хүнсээр хангадаг ядуу тариаланчид юм. Харин орчин үеийн ардчилсан нийгмийн удирдагчид ой мод шатаж байхад зүгээр л ажиглан суухын зэрэгцээ өөрсдийн ашиг сонирхлыг хөөцөлдсөөр байна.
Хөгжил нэрийн дор гаргаж буй улс төрийн ашигтай шийдвэрүүд (тухайлбал, тариалангийн талбай байгуулах, дэд бүтэц, далан, хурдны зам, уурхай, цахилгаан дамжуулах шугам барих зэрэг) нь тусгай хамгаалалттай ойн бүсүүдийг дайран өнгөрдөг. Энэ нь нэн ховордсон, тухайн бүс нутагт л байдаг (эндемик) зэрлэг амьтдад хүнд цохилт болдог бөгөөд амьтдад учирсан энэхүү сөрөг нөлөө ирээдүйд хэрхэн илрэхийг таашгүй юм. Өнөөдөр эрх барьж буй улс төрчид хэзээ нэгэн цагт залхуу баавгай (sloth bear) ойд амьдардаг азгүй тосгоны иргэн рүү харгис хэрцгийгээр дайрах, эсвэл кофений тариалангийн талбайд ажиллаж буй эмзэг байдалд байгаа тариаланчийг хорт могой хазах үед эрх мэдэлгүй, шийдвэр гаргах боломжгүй болсон байж мэднэ.
Тариалангийн талбай руу дайрч ордог заануудын асуудлыг шийдэхийн тулд тариалалтын хэв маягийг өөрчлөх эсвэл хүн амын суурьшлыг бүхэлд нь нүүлгэн шилжүүлэх шаардлагатай болдог. Уул уурхайн үйл ажиллагаанд ашигладаг тэсрэх бодис нь байгаль орчин болон зэрлэг амьтдын үүрлэх, үр төлөө өсгөх орчинд асар их хохирол учруулдаг бөгөөд энэ нь амьтдын зүгээс түрэмгий дайралт хийх нөхцөлийг бүрдүүлдэг.
Эдгээр ой мод нь Энэтхэгийн хойг дахь гол мөрний бүх тогтолцооны эх үүсвэр болдог. 2003 онд Германы олон нийтийн өргөн нэвтрүүлгийн DW радиод зориулан сурвалжлага бэлтгэж байхдаа Карнатака мужийн Шеттихалли зэр Түүний сүржин зөвлөмжийн дагуу ойн албаныхан "Малабар Пит Вайпер" (Malabar Pit Viper) зэрэг хорт могойг хотын нягт суурьшилтай бүс рүү нүүлгэн шилжүүлсэн гэж төсөөлөөд үзье. Тэгвэл түүний идэш тэжээлийн гинжин хэлхээний асуудал яах вэ? Зөвхөн түүний иддэг амьтад төдийгүй, харин "Малабар Пит Вайпер"-ыг барьж иддэг махчин амьтад, тухайлбал Хаан кобра могойг яах билээ? "Малабар Пит Вайпер"-ын байгалийн дайсан болох Хаан кобраг нөгөө могойны шинэ гэр болсон хүн ам шигүү суурьшсан бүс рүү нүүлгэн шилжүүлнэ гэдэг бол туйлын буруу бөгөөд бүтэшгүй хэрэг юм. Энэ бол үнэхээр тэнэг шийдвэр байх болно!
Байдал огтхон ч өөрчлөгдөөгүй. Хэрэв ямар нэг өөрчлөлт гарсан гэвэл, зөвхөн Шеттихалли (Shettihalli) зэрлэг ан амьтны нөөц газрын статусыг л цуцалсан хэрэг. Ойн албаныхан яагаад албан ёсоор зарлагдсан нөөц газрын статусыг цуцалсан бэ гэхээр тэд улс төрчид болон тэтгэвэрт гарсан албан тушаалтнуудыг буруутгахдаа бэлэн байдаг. "Линганамакки (Linganamakki)-гийн тосгоны иргэдийг 1962 онд, усны хаалтыг нээхээс ердөө нэг хоногийн өмнө Шивамогга (Shivamogga) хотын гаднах ойд нүүлгэн шилжүүлж, хаясан байдаг; үнэндээ тэднийг шөнө дөлөөр авчирч, хувь заяанд нь орхисон хэрэг. Шеттихаллийн зэрлэг ан амьтны нөөц газар нь Шивамогга хот болон дүүргийн төвийн нутаг дэвсгэрийн зарим хэсэгтэй давхцдаг. Өглөө болоход л нүүлгэн шилжүүлэгдсэн хүмүүс өөрсдийгөө ойд хаягдсанаа ойлгосон байдаг. Цаг хугацааны явцад тэд энд суурьшиж, өмчлөлийн бичиг баримтаа авч, татвараа төлөх болсон. Иймд зэрлэг ан амьтны нөөц газрын статусыг цуцлах нь цорын ганц сонголт болсон хэрэг." Албан тушаалтнуудын хайхрамжгүй байдал нь хэрээс хэтэрч, ойн судалгааны ажлыг үл тоомсорлон, зэрлэг байгалийн хүч чадал, аюул заналыг огтхон ч тоолгүйгээр шоолж байв.
Статусыг нь цуцалсан тусгай хамгаалалттай газар нутагт байрлах уул уурхайн бүсүүд нь нэн ховор, уугуул зэрлэг амьтдын амьдрах орчныг бүрмөсөн сүйтгэх давхар аюултай нүүр тулдаг. Хурдны зам барих зэрэг ойн аж ахуйтай холбоогүй үйл ажиллагаа нь амьдрах орчныг хуваах үед буга, заан зэрэг амьтдын сүрэг тусгаарлагдаж, сэтгэл зүйн цочролд ордог. Энэхүү цочрол нь нэг талаас хүн ба зэрлэг амьтны хоорондох зөрчлийг хурцатгаж, нөгөө талаас сүргийг ойн дотор тусгаар Энэ бүхэн татвараас зайлсхийдэг уул уурхайн аварга том компаниудын цөөн хэсэг нь бодит байдлаас илүү их ашиг олохыг хүссэнээс л үүдэлтэй юм.
“Усан цахилгаан станцын далан барих болон уул уурхайн үйл ажиллагаа гэх хөгжлийн хоёр чухал үйл явцын тухайд авч үзвэл, хамгийн гол хохирол нь ой мод өөрөө устаж үгүй болох явдал юм. Уснд автах болон уурхайн олборлолтын улмаас бид асар их хэмжээний ой модоо алддаг. Ой модоо алдахаас гадна зэрлэг ан амьтдад үзүүлэх нөлөөллийн тухайд гэвэл, ихэнх тохиолдолд тэдний шилжилт хөдөлгөөн буюу нүүдлийн зам хаагддаг. Ингэснээр амьтдын амьдрах орчин, тэр дундаа өргөн уудам нутаг дэвсгэр нь хэсэгчлэн тасарч, амьдрах орчны тасралтгүй байдал алдагддаг. Энэ нь амьтдыг тусгаарлагдахад хүргэж, улмаар тухайн бүс нутагт төрөл хоорондын цус ойртолт үүсдэг бөгөөд энэхүү цус ойртолт нь эмзэг төрлийн зарим амьтны зүйл тухайн бүс нутагт бүрмөсөн устаж үгүй болоход хүргэдэг.”"...ийм төрлийн өөрчлөлтүүдэд..." гэж Дандели-Анши барсын нөөц газрын тухайн үеийн Ойн хэлтсийн дарга ноён Манож Кумар надад өгсөн ярилцлагынхаа үеэр хэлж байв.
Comments
Post a Comment