အပတ်စဉ် အလွမ်းအဆွတ်နှင့် အတွေးအမြင်များ (Midweek Musings) အမှတ် ၄၀၊ ၂၆-၉-၂၀၀၉

 Lalbagh (လာလ်ဘတ်) ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်သည် အဘယ်ကြောင့် အလွန်အရေးပါသနည်း။

ရေးသားသူ - Malini Shankar

Digital Discourse (ဒစ်ဂျစ်တယ် ဆွေးနွေးချက်)

Bangalore (ဘန်ဂလို) မြို့ရှိ Lalbagh ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်သည် "ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး" ဟူသော ကတိကဝတ်ကြောင့် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရပါသည်။ ဤမြင့်မြတ်သောဥယျာဉ်အတွင်းရှိ သက်ရှိအားလုံးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေမည့် နောက်ပြန်ဆုတ်စေသော နည်းပညာရပ်တစ်ခုကြောင့် ဖြစ်ပါသည်။ ၎င်းမှာ မြောက်ဘန်ဂလိုမှ တောင်ဘန်ဂလိုရှိ Electronics City (အီလက်ထရောနစ်မြို့တော်) သို့ သွားလာချိန်ကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည့် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းစီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ Karnataka (ကာနာတာကာ) ပြည်နယ်အစိုးရက Lalbagh ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ရယူဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

Lalbagh ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်သည် ဘန်ဂလိုမြို့၏ အချက်အချာနေရာတွင် တည်ရှိပြီး မြို့တော်အတွက် အဖိုးတန်သော "အဆုတ်" (လေကောင်းလေသန့်ရရာနေရာ) တစ်ခုသဖွယ် ဖြစ်ကာ၊ တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာကောင်းမွန်သော တောင်ပေါ်ဒေသဆန်သည့် ရာသီဥတုကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် ဘန်ဂလိုမြို့၏ ဂုဏ်ပုဒ်ကို ထင်ဟပ်စေပါသည်။ Lalbagh သည် လူအများအတွက် ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ ပထဝီဝင်နှင့် ဘူမိဗေဒ၊ ရာသီဥတုသိပ္ပံ၊ ဂေဟစနစ်နှင့် ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ တန်ဖိုးများ အပါအဝင် အဖက်ဖက်မှ အရေးပါမှုများစွာ ရှိနေပါသည်။

၎င်းသည် ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ ပရဒိသုဘုံတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကို အနောက်ဘက်တံခါးရှိ Kannada (ကန်နာဒါ) ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသော ကြိုဆိုနှုတ်ခွန်းဆက်စကားက ကောင်းစွာဖော်ပြနေပါသည်။ "Idu sasyakashi kyii mugidu ollage banni" ဟူသော စကားစု၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ "ဤနေရာသည် မြင့်မြတ်သောဥယျာဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ရိုသေလေးစားစွာနှင့် လက်အုပ်ချီမိုး၍ ဝင်ရောက်လာပါ" ဟူ၍ ဖြစ်ပါသည်။

Lalbagh သည် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများဆိုင်ရာ ပရဒိသုဘုံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်းနှင့် ပြင်ပမှ သစ်ပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀၀ နီးပါး၊ ကုန်းနေ၊ သစ်ပင်ပေါ်နေနှင့် ရေနေငှက်မျိုးစိတ်များ၊ အပင်နမူနာစုစည်းရာနေရာများ (herbariums)၊ သစ်ခွဥယျာဉ်များ၊ ဂျပန်ကျောက်ဥယျာဉ်၊ Bonsai (ဘွန်ဆိုင်း) ဥယျာဉ်နှင့် နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ပန်းပြပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသော ဖန်လုံအိမ် (glass house) တို့ကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါသည်။ ထို့ပြင် Ikebana (ပန်းအလှဆင်ခြင်း) သင်တန်းများလည်း ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် "ပင်စင်စားများ၏ ပရဒိသုဘုံ" (Pensioners’ Paradise) ဟူသော ဘန်ဂလိုမြို့၏ ဂုဏ်ပုဒ်ကို ထင်ဟပ်စေကာ မြို့ခံများ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအဆင့်အတန်း မြင့်မားစေရေးအတွက်လည်း အထောက်အကူပြုလျက်ရှိပါသည်။ ဘန်ဂလိုရှိ Lalbagh ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကြောင့် လေကောင်းလေသန့် ပိုမိုရရှိခြင်း၊ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ် (CO) လျော့နည်းခြင်းနှင့် အထူးသဖြင့် အပြေးလေ့ကျင့်သူများ၊ လမ်းလျှောက်သူများအတွက် အပန်း Karnataka ပြည်နယ်အစိုးရ၏ ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးရေးဌာန (Horticulture Department) က ပိုင်ဆိုင်ပြီး တရားဝင်အစိုးရအမိန့်ဖြင့် တည်ထောင်ထားခြင်းကြောင့် CITES (မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်လုနီးပါးရှိသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်မျိုးစိတ်များ နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်) ၏ ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက်များ အကျုံးဝင်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့အပြားမှ မျိုးစေ့များ၊ အပင်မျိုးပွားပစ္စည်းများ (cones) နှင့် ပျိုးပင်များကို တင်သွင်းခွင့်ရရှိခဲ့ပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဝါရောင်ကြာပန်း၊ အင်ဒိုနီးရှားမှ နွယ်ပင်များ၊ ဂျပန်မှ ဟစ်ဘစ်စကပ်စ် (hibiscus) ပန်း၊ ဟာဝိုင်အီမှ အလှဆင်အပင်များ၊ မာဒါဂါစကာမှ Bombax သစ်ပင်များ၊ တောင်အမေရိကမှ စွန်ပလွံပင်များ၊ UK မှ မြက်မျိုးစိတ်များ၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ပြင်ပမှ ဝါးမျိုးစိတ်များ၊ မီးတောင်ဝန်းကျင်ဒေသများမှ ကက်တပ်စ် (cacti) မျိုးစိတ်များ စသည်တို့ ပါဝင်ပါသည်။

Cargill Seeds သို့မဟုတ် Indo American Hybrid Seeds ကဲ့သို့သော စီးပွားဖြစ်ပျိုးခင်းများအတွက်မူ ဤကဲ့သို့သော ဥပဒေဆိုင်ရာ ကင်းလွတ်ခွင့်များ ရရှိနိုင်မည်မဟုတ်ပါ။ အကယ်၍ စီးပွားဖြစ်ပျိုးခင်း သို့မဟုတ် ဇီဝနည်းပညာကုမ္ပဏီတစ်ခုခုသည် CITES ၏ လက်မှတ်မပါရှိဘဲ ဤနမူနာအပင်များကို ရယူပါက ၎င်းသည် ဇီဝအရင်းအမြစ်ခိုးယူမှု (bio-piracy) ဖြစ်သွားမည်ဖြစ်ပါသည်။

သမိုင်းဝင်အရေးပါမှု - မှတ်တမ်းများအရ "Mysore ၏ ကျား" (Tiger of Mysore) ဟုခေါ်တွင်သော Tippu Sultan သည် ငယ်စဉ်က ဤဥယျာဉ်တွင် ကစားခဲ့ဖူးကြောင်း သိရပါသည်။ ထိုနေရာတွင် ယခုအခါ နိုင်ငံ၏အချိန်ကို ထိန်းသိမ်းသူများဟု ဆိုနိုင်သော Hindustan Machine Tools ကုမ္ပဏီက အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၏ ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာအချိန်ကာလကို ပြသရန်အတွက် ပန်းများဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော နာရီကြီး (floral time piece) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ထားပါသည်။

ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အရေးပါမှုများကို Gneiss ကျောက်တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ Kempe Gowda မျှော်စင်က သက်သေပြလျက်ရှိပြီး၊ ထိုကျောက်တောင်ကုန်းသည် ဒိုင်နိုဆောများမပေါ်ပေါက်မီကတည်းက (အနည်းဆုံး နှစ်သန်းပေါင်း ၆၅ သန်းခန့်ကတည်းက) တည်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဤ Gneiss ကျောက်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် Bangalore မြို့ကို တည်ထောင်သူအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည့် Kempe Gowda မျှော်စင် တည်ရှိပါသည်။ ၎င်းသည် Bangalore မြို့၏ ထောင့်လေးထောင့်ကို သတ်မှတ်ပြသရန် Kempe Gowda တည်ဆောက်ခဲ့သော မျှော်စင်လေးခုအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ မြို့တည်ထောင်သူအနေဖြင့် အနာဂတ်ကာလများတွင် မြို့ကြီးတိုးချဲ့ကြီးထွားလာမည့် နယ်နိမိတ်များကို မျှော်မှန်းသတ်မှတ်ခဲ့သည့် နေရာများလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်မူ ဤမျှော်စင်သည် မြို့လယ်ခေါင်နီးပါးတွင် တည်ရှိနေပြီး၊ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလွန်အမင်းမြန်ဆန်လွန်းသော်လည်း ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုမရှိသော အခြေအနေကို ထင်ဟပ်ပြသနေသည့် သင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါသည်။

ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အရေးပါမှုမှာ ၎င်းတည်ရှိရာ လတ္တီတွဒ် (latitude) ပေါ်တွင် မူတည်နေပါသည်။ အီကွေတာ၏ မြောက်ဘက် ၁၂ ဒီဂရီ လတ္တီတွဒ်တွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် Bangalore မြို့သည် တစ် Lalbagh (လာလ်ဘတ်) သည် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ကြွယ်ဝရာ ပရဒိသုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒေသရင်းနှင့် ဒေသရင်းမဟုတ်သော သစ်ပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀၀ နီးပါးကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ငှက်လေ့လာရေးပညာရှင်များ၏ မှတ်တမ်းများအရ မြေပြင်၊ သစ်ပင်နှင့် ရေပြင်တို့တွင် ကျက်စားကြသော ငှက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကိုလည်း ဤနေရာတွင် တွေ့ရှိရပါသည်။ ဤဥယျာဉ်ကြီးတွင် အပင်နမူနာစုစည်းရာနေရာများ (herbariums)၊ သစ်ခွစိုက်ခင်းများ၊ ဂျပန်ပုံစံ ကျောက်ဥယျာဉ်၊ ရုပ်တုများ၊ ဂီတဖျော်ဖြေရေးစင်မြင့်များ၊ သမ္မတများနှင့် တော်ဝင်မိသားစုဝင်များကဲ့သို့သော ထင်ရှားသူများ စိုက်ပျိုးခဲ့ပြီး ယခုအခါ အကိုင်းအခက်ဖြာထွက်ကာ ကြီးမားသောသစ်ပင်ကြီးများ ဖြစ်လာနေပြီဖြစ်သည့် အပင်များ၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ပန်းပြပွဲကျင်းပလေ့ရှိသော ဖန်လုံအိမ်၊ Ikebana (ဂျပန်ပန်းအလှဆင်ပညာ) သင်တန်းများ၊ ဒေသရင်းမြက်ခင်းပြင်များ၊ စနစ်တကျဖန်တီးထားသော လမ်းလျှောက်လမ်းများ၊ ဥယျာဉ်များနှင့် ပန်းခြံများ၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ ထိန်းသိမ်းရေးဧရိယာ၊ သာယာလှပသော လမ်းလျှောက်လမ်းများ၊ ဒိုင်နိုဆောများ မမျိုးတုန်းပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ကာလမတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော Gneiss ကျောက်တောင်ကုန်း၊ ဝါးတောများ၊ တိရစ္ဆာန်ငယ်လေးများပြသရာနေရာ (mini zoo) နှင့် ရေကန်ကြီးတစ်ခုတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ထို့ပြင် Lalbagh Horticulture Society (ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးရေးအသင်း) က နှစ်စဉ် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်ပြပွဲများနှင့် မကြာခဏဆိုသလို တောင်သူလယ်သမားဈေး (farmers’ markets) များကိုလည်း ကျင်းပလေ့ရှိပါသည်။ ဤနေရာသည် စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာဆိုင်ရာ စမ်းသပ်မှုများမှတစ်ဆင့် သီးနှံစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုတွင် ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲသော ဖြေရှင်းနည်းလမ်းများကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည့် ဈေးတစ်ခုလည်းဖြစ်ပြီး၊ လိုအပ်သူများအတွက် စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကို အထောက်အကူပြုလျက်ရှိပါသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အောင်မြင်သည့် စမ်းသပ်မှုများသည်...WTO နှင့် လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်မှုဇုန်များ (Free Trade Agreement Zones) ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများတွင် အိန္ဒိယအစိုးရကိုယ်စား ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း။

အံ့သြစရာကောင်းသည်မှာ Indian Veterinary Biologicals မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် သာမန်အသီးတစ်မျိုးဖြစ်သော 'Musk Melon' (မတ်စ်မလွန်သီး) မှတစ်ဆင့် ခွေးရူးပြန်ရောဂါကာကွယ်ဆေးကို တီထွင်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ကြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကပ်ရောဂါသဖွယ် ခြိမ်းခြောက်နေသော သွေးတိုးရောဂါ သို့မဟုတ် ဆီးချိုရောဂါကဲ့သို့သော ဟော်မုန်းဆိုင်ရာရောဂါများကို မည်သည့်အပင်၏ အရည် (ဥပမာ - ထန်းရည်ကဲ့သို့သော အပင်ထွက်ရည်) က ကုသပေးနိုင်မည်ကို ကြိုတင်မသိနိုင်ပါချေ။

Lalbagh ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု - Hydroponic စိုက်ပျိုးရေး (မြေမဲ့စိုက်ပျိုးရေး) သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန်ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒစမ်းသပ်ချက်များ မပေါ်ပေါက်မီကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော Glass House (ဖန်အိမ်) ၏ ပုံစံနှင့် အလှတရားကို အနောက်တိုင်းစတိုင်ကို နှစ်သက်သူများက သဘောကျနှစ်ခြိုက်ကြပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများကျင်းပရာ Bandstand (စင်မြင့်) ကမူ လူအများစု၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို ပိုမိုရရှိစေပါသည်။ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ကျင်းပလေ့ရှိသော အရောင်အသွေးစုံလင်သည့် ပန်းပြပွဲများကလည်း ထိုနည်းတူပင် လူကြိုက်များလှပါသည်။ ယခင်က Bangalore မြို့သူမြို့သားအားလုံးသည် Ganesha ရုပ်တုများကို Lalbagh တွင် ရေချ (ရေထဲသို့စိမ်၍ ပူဇော်) လေ့ရှိကြပြီး၊ ထို့နောက် ဌာနဆိုင်ရာမှ တာဝန်ပေးအပ်ထားသော ရေငုပ်သမားများက ရုပ်တုကို ရေမချမီ ပန်းအလှဆင်ပစ္စည်းများကို ခွဲထုတ်ဖယ်ရှားပေးလေ့ရှိပါသည်။ ရွှံ့စေးရုပ်တုများပေါ်ရှိ POP (Plaster of Paris) ဆေးရောင်ခြယ်ပစ္စည်းများက ရေကန်အောက်ခြေသို့ စိမ့်ဝင်ပျံ့နှံ့သွားမည်ကို စိုးရိမ်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးသမားများက ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသဖြင့်၊ မြို့တော်အာဏာပိုင်များက Ganesh Utsav ပွဲတော်အပြီးတွင် ရုပ်တုရေချရန်အတွက် သီးသန့်ကန်တစ်ခု ပြင်ဆင်ပေးခဲ့ပါသည်။ Karnataka ပြည်နယ်အစိုးရက POP နှင့် ဆီဆေး (oil paint) များသည် အန္တရာယ်ရှိသော ပစ္စည်းများဖြစ်သည့်အတွက် ရုပ်တုပြုလုပ်သူများအား ၎င်းတို့ကို အသုံးမပြုကြရန် ထပ်ခါတလဲလဲ တိုက်တွန်းခဲ့သော်လည်း၊ Bangalore မြို့သူမြို့သားများကမူ အရောင်မပါဘဲ ရွှံ့သုတ်လိမ်းထားရုံသာရှိသော ရုပ်တုများကို မနှစ်သက်ကြပေ။ မိသားစု WhatsApp အဖွဲ့တစ်ခုတွင် ဆွေမျိုးတစ်ဦးက ယနေ့ ပြောကြားခဲ့သည်မှာ - "Malini ရေ... အရောင်မပါတဲ့ Ganesh ရုပ်တုတွေကို မတောင်းဆိုခင်၊ POP ဆေးခြယ်ထားတဲ့ Ganesh ရုပ်တုတွေကို ရေချခြင်းနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကြား တိုက်ရိုက်အကြောင်းရင်းခံ ဆက်စပ်မှုရှိမရှိ သေချာမသိရသေးတဲ့အတွက်၊ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး စွန့်ပစ်ရေဆိုးတွေကို ရေကန်တွေထဲ စွန့်ထုတ်မှုမရှိအောင် ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဌာနကို အရင်တောင်းဆိုသင့်ပါတယ်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော အပြောင်းအလဲကို ဆန့်ကျင်သည့် အတွေးအခေါ်မျိုးကသာ ကျွန်ုပ်တို့၏ တိုးတက်မှုကို အမှန်တကယ် နှောင့်နှေးစေခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

ထိုဆွေမျိုးအုပ်စုထဲမှ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သော