Hafta Ortası Düşünceleri 38, 26.08.2026

 Bu yılki El Niño'nun etkilerine hazır mıyız? İşte temel bir kontrol listesi.

Malini Shankar

Dijital Söylem

Bu yılki El Niño üzerinde çokça duruluyor. Peki, ne kadar hazırlıklıyız? Hangi dersler çıkarıldı ve kamuoyuyla paylaşıldı? 2009 ve 1998 yıllarında El Niño Güneybatı musonlarını etkisiz hale getirmiş, ardından Kuzeydoğu musonları Güney Hindistan'da büyük tahribata yol açmıştı. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), 2009 yılında yayınladığı bir basın bülteninde, NASA'nın Aqua uydusundaki Gelişmiş Mikrodalga Tarama Radyometresi'nden (AMSR-E) 26 Temmuz'da alınan verilere dayanan bu deniz yüzeyi sıcaklık anomalisi görüntüsünde El Niño koşullarının açıkça görüldüğünü belirtmişti. Mevcut veriler, çeşitli NOAA görevlerinde kullanılan Gelişmiş Çok Yüksek Çözünürlüklü Radyometreler tarafından ölçülen uzun vadeli ortalama sıcaklıklarla (1985-1997) karşılaştırılmaktadır.

Bu kez de, 2026 yılında El Niño'nun etkisi tam anlamıyla "gelmiş" sayılmasa da, Temmuz 2026'dan itibaren Hindistan'ın kıyılarında ve kara parçalarında belirgin bir şekilde hissedildi. Ondan önceki yaz mevsimi de —karakteristik bir özellik olarak— oldukça sert geçmişti. El Niño, Güney Pasifik Okyanusu'ndaki denizaltı dağı patlamalarıyla tetiklenir ve dünyanın her yerindeki mevsimsel hava koşullarını dengesizleştirir. Mevsim normalleri dışındaki bu hava durumu modelleri, coğrafi olarak da birbirini etkiler; bu, son derece karmaşık bir yapıdır.

Peki, mevsim normalleri dışındaki hava koşullarının etkileriyle yüzleşmeye ne kadar hazırlıklıyız? Temmuz ayında sağanak yağış yerine sıcak ve kuru bir hava mı? Bu durum, hava döngülerini alışılmadık mevsimlere kaydırır. Bunun etkileri; gıda arzı/güvenliği, barınma ve konut, tahliye altyapısı ve lojistik süreçleri ile toplumun yoksulluk sınırının altındaki (BPL) kesimleri için gıda dağıtım noktaları veya aşevleri gibi alanlarda görülecektir.

Şehirlerde ve kırsal köylerde sel baskınlarını önlemek için ne tür hazırlıklar yapılıyor? Kişi başına düşen tahıl stoklarını oluşturmak adına hangi idari önlemler alındı? Sel ihtimaline karşı, yaşlı ve bakıma muhtaç bireylerin ihtiyaçlarına uygun, çok amaçlı afet barınakları hazırlandı mı? (Afet sırasında yerinden edilmesi muhtemel) nüfusa oranla yeterli sayıda afet barınağı mevcut mu? Bunun için, El Niño kaynaklı son seller sırasında yerinden edilen nüfusun sayısını bilmemiz gerekir. Ancak elimizde son on yıla ait nüfus sayımı verileri bile yok? Görev bilincine sahip, nadir rastlanan vicdanlı bir eyalet başbakanı, "Altyapıyı nasıl planlayabiliriz ki?" diye soruyor.

 Yaklaşan sellere hazırlık aşamasında, her vatandaşın konut mülkiyet belgelerinin dijital ortama aktarılması hayati önem taşır; böylece sel sırasında orijinal belgelerin kaybolması durumunda, dijital kayıtlar tazminat taleplerinin çözüme kavuşturulmasına yardımcı olabilir.

 Hindistan gibi bir ülkede afet barınakları, en fazla 1000 kişiyi ağırlayacak şekilde tasarlanmalı ve planlanmalıdır. Bu ölçekte toplu yemek pişirmek için gereken mutfak gereçlerini bir düşünün! Tek seferde 5 litre çay hazırlamak bile bizi zorlardı!

 İç mekanların su basmasından korunması için barınaklar kazıklar üzerine (yükseltilmiş platformlara) inşa edilebilir.

 Barınaklarda, afetzedeler için yemek pişirmeye uygun geniş alanlar ve yeterli yer bulunmalıdır.

 Tahliye talimatları; Braille alfabesinin yanı sıra çok dilli ve işaret dili formatında da sunulmalıdır. Ayrıca bu talimatlar; tekerlekli sandalye kullanıcılarına, zihinsel sağlık sorunları (serebral palsi/spastisite, şizofreni, bipolar bozukluk vb.) yaşayanlara veya felçli/hareket kısıtlılığı olan bireylere bakım sağlayan kişilere ve refakatçilere de iletilmelidir.

 Barınaklarda, afetzedelerin klima olmadan rahat yataklarda uyuyabileceği yeterli alan bulunmalıdır (yani ortamda yeterli çapraz havalandırma sağlanmalıdır).

 Besin değeri gözetilerek sağlanmış gıda güvenliği kapsamında; yeterli tahıl stoğu ve hijyenik yemek pişirme imkanları sunulmalıdır. NDMA'nın (Ulusal Afet Yönetimi Kurumu) Standart İşletim Prosedürleri (SOP) uyarınca, kişi başına hesaplanmış 60 günlük gıda rasyonunun, ilçe idaresi gözetiminde stok olarak bulundurulması zorunludur. Hindistan adına gurur verici bir başarı olarak; Asya Tsunami'sinin vurduğu Andaman ve Nicobar Adaları'nda, felaket sonrası toparlanma sürecinde açlıktan tek bir ölüm bile yaşanmamıştır. Hindistan'ın en güneyindeki uç ve ıssız Great Nicobar Adası'nda yaşayan bir ada sakini, sağ avucunu çukurlaştırıp işaret ederek bana şöyle demişti: "İdare bize her öğünde bu kadar 'Kichadi' (pirinç ve mercimekli bir yemek) veriyordu; bizi tam doyurmuyordu ama aç kalmamamızı sağlıyordu."

 Tamil Nadu'da Tsunami'den sağ kurtulan bir başka balıkçı ise, "Rasyonlu dağıtılmasına rağmen temiz içme suyu sıkıntısı yaşanmadı," diyor.

 Barınaklarda, her bir tuvalet için saatte en fazla üç kullanıcının ihtiyacını karşılayacak sayıda tuvalet bulunmalıdır. Tuvaletlerin otomatik hijyen sağlama sistemleri, saatte üç kişilik kullanıma göre zamanlanmalıdır.

 Tuvaletler; tekerlekli sandalye kullanıcıları ile güçsüz ve hareket kısıtlılığı olan bireylerin kullanımına uygun olmalıdır. Gönüllüler, barınaklardaki engelli, güçsüz ve hareket kısıtlılığı olan bireylere tuvalet kullanımı konusunda yardımcı olmalıdır: Hareket kısıtlılığı olan kişilerin ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla, klozetlere takılıp çıkarılabilir yükselticiler monte edilmelidir. Yaşlı ve çok güçsüz bireylerin klozet oturma yerine otururken veya oradan kalkarken yardıma ihtiyaçları vardır.

 Belki de birkaç barınağı bu şekilde tasarlamak iyi bir başlangıç ​​olabilir....yalnızca yaşlı, düşkün veya engelli bireyler ile ruh sağlığı veya nörolojik sorunları olan kişiler için; üstelik altyapının uygun olduğu ve gönüllü hemşirelerin 7/24 görev yaptığı durumlarda.

 Kültürel hassasiyetlere uygun gıda noktaları coğrafi olarak planlanmalıdır. Örneğin, Ekim 2009'da Kuzey Karnataka'da meydana gelen sel felaketi büyük yıkıma yol açmış ve binlerce insanı evsiz bırakmıştı. Bu kişileri afet barınaklarına yerleştirip kendilerine (yerel bir tahıl türü olan) *Jowar* yerine buğday gibi gıdalar verirseniz, mevcut stres durumunu daha da ağırlaştıracak endokrin bozukluklar geliştirmelerine neden olabilirsiniz. Benzer şekilde, balıkçıların günde üç öğün balık ve pirince ihtiyacı vardır; balık tutarken çok yüksek miktarda kalori yaktıkları için karbonhidrat miktarı onlar adına önemli bir sorun teşkil etmez. Dolayısıyla, yerel beslenme alışkanlıklarına uygun gıda sağlanması taviz verilmemesi gereken bir konudur. Afet riskini azaltma terminolojisinde bu durum "kültürel açıdan duyarlı gıda güvenliği" olarak adlandırılır.

 Baraj ve rezervuarlardaki dip tortularının temizlenmesi; sel baskınları ve çamur akıntıları, heyelanlar, ani seller, su kaynaklı hastalıklar ve bunlara bağlı tıbbi hazırlık gereklilikleri gibi El Niño kaynaklı diğer etkilerin hafifletilmesinde büyük rol oynar.

 Her köyde arama-kurtarma personeline tazeleme kursları ve gerekli eğitimler verildi mi?

 Arama-kurtarma faaliyetlerine yönelik lojistik imkanlar ve ekipmanlar güncellenip bakımdan geçirildi mi?

 Vatandaşlar da sel felaketi başlamadan çok önce; mülkiyet belgelerinden kimlik kartlarına, pasaportlara ve sigorta belgelerine kadar tüm yasal evraklarını dijital ortama aktararak hazırlık yapabilirler. Bu süreçte, doğru erken uyarı sistemlerine ve hava durumu tahmin altyapısına güvenilmesi kritik bir öneme sahiptir.