मिडवीक म्यूजिंग्स 41, 16.09.2026

CITES कायद्यांचो चड सराव उल्लंघनांत, भारतांत # UNCBD COP 17 Curtain raiser

मालिनी शंकर हांणी केला

डिजिटल प्रवचन

बोर्निओ / मलेशिया वा इंडोनेशियांतल्यान अशें समजून घेवपी सोडून दिल्ल्या वेपारी ऑरंगुटान लोकांचो सोद आनी तांकां सोडवणूक फाटल्या सप्तकांत व्हड खबरां मथळेंत आयलीं. उदेंत आशियांतल्यान हजारांनी किलोमीटर पयस आशिल्ल्यान तांचो वेपार जाता अशें खबरांकार किर्र किर्र करताले. ताका लागूनच मजेशीर खबर जाली कारण तांकां एंकर अशें म्हण्टात तांकां ऑरंगुटन खंयच्यान नेमके खंयच्यान येतात तें कळनाशिल्लें आनी खबरां एंकरांक चड करून निश्चीतपणान कळ्ळें ना की ह्या चकचकीत दिश्टी पडपी ऑरंग बाळकांनी घुस्मटमार करपी परिस्थितींत कितले ‘हजारांनी’ किलोमीटर प्रवास केला आसूं येता.

आशियांतले ऑरंग्युटान आफ्रिकेंतल्या ग्रे आनी सिल्वरबॅक गोरिला हांचेकडेन जुळटात. बहासा भाशेंतल्या ऑरंगुटन ही संज्ञा अदमासाक ‘आशियांतल्या’ थळाव्या वानराक अणकारीत जाता.

फकत ऑरंगुटन सारकिले करिश्माई सस्तन प्राणी न्हय तर हत्ती, वाग, बिबटो, बर्फाचे बिबटो, मोर, कोकटू, सगळ्या जातीचे अस्वल, स्पॉटेड हरण, मॅकॉ, स्टार्ट कांसव, पायथन लेगीत आनी हेर (विखारी नाशिल्ले) बोआ सारकिले सुकणी पाळीव प्राण्यांच्या वेपाराक आदारीत आनी असुरक्षित आसतात, अशे तरेन रानांतल्यान जप्त जातात.

अशा गजालीं विशीं जाणकार कार्यकर्ते म्हणटात “अशें ऑरंगुटान सारकिल्या दुबळ्या भुरग्यांक रानटी रावपाच्या सुवातेर दुदाक धरून दुदाक धरून भ्रश्ट शिमेचेर गस्त घालपी आनी कस्टम अधिकाऱ्यां कडेन मेळून तांकां चोरी करून घुस्मटमार करपी कंटेनरांनी संवसारभर व्हरप हो मोडस ऑपरेंडी आसा.ओडिशा हांगा ह्या म्हयन्यांतल्या ऑरंग-उतान घडणुकेंत गुन्यांवकार सारके वेपारी सोदून काडले उपरांत आपले वॉर्ड सोडून दितात

Atleast ह्या प्रकरणांत वेपार केल्ल्या धोक्यांत आशिल्ल्या आशियाई वागांची सुरक्षीतपणान सोडयली. चड करून करिश्माई सस्तन प्राणी आनी सोबीत सुकणीं सर्कस कंपनींनी, खाजगी बेकायदेशीर प्राणीसंग्रहालयांनी आनी वन्यजीव पुनर्वसन केंद्रांनी पावपाचें वा बेकायदेशीर पाळीव प्राण्यांच्या वेपाराक बळी पडपाचें नशीब आसता. तपास अजून चालू आसा पूण अशे निरपराधी प्राणी खरेदी करपाचो आदेश दिवपी लोकांक ते स्थापन करतले अशी आस्त आसा. कांय प्रादेशिक चॅनलांनी सोमारा 14 सप्टेंबराक खबर दिली की अपहरण केल्लीं वा वेपार केल्लीं बेबी ऑरंग-उटां शेजारच्या अस्तंत बंगालांतल्या दीघा हांगाच्या हॉटेलाक वचपाचे वाटेर आशिल्ले (जें बालासोर पासून चड पयस ना जंय ऑरंग-उटां बेबी सोडून दिल्ले मेळ्ळे). शिकार आनी रानवटी जनावरांचे गुन्यांव / वेपार आडावपाच्या मळार काम करपी लोक म्हणटात, रानवटी जनावरांच्या वेपाराचे जायते थर आसात. अस्तंत बंगालांतल्या दीघा हांगा थ बेबी ऑरंग्स हॉटेलदाराच्या ताब्यांत वचपाचे आशिल्ले अशें स्थापन करूं येता जाल्यार लेगीत ती व्यक्ती सगली मालकी न्हयकारूंक शकता आनी फळाच्या सांगण्या प्रमाण sy it wa करतात. हात अदलाबदल करपी रोख रक्कम आशिल्ल्यान आनी डिजिटल पयशांचे ट्रेल नाशिल्ल्यान रानवटी जनावरांच्या वेपाराचे किंगपिन धरप लागीं लागीं अशक्य आसा.

प्रत्यक्षांत वेपारी खेळ खरेदी करपी घडये वन्यजीव गुन्यांवांतली 9 वी वा 10 वी रिंग. रानवटी जनावर (जनावर) धरपी शिकारी तो ताच्या संपादना खातीर फारीक केल्ल्या मनशा कडेन देंवचे पयलीं पांच ते स रिंगांनी लोकांक दितात.

भारतांत ‘विदेशी’ – वा बिगर थळावे रानवटी जनावर जप्त करतात त्या खिणाक ताचें संवर्धन. देखून आतां मेरेन जप्त केल्लो वन्यजीव कांटबँड ओडिशाच्या नंदकनन प्राणीसंग्रहालयांतल्या भारतीय प्राणीसंग्रहालय प्राधिकरणाच्या ताब्यांत आसा. भुरगीं स्थीर जाले उपरांत आनी डीएनए नमुने घेवपा वरवीं आनुवंशिक ट्रेसिंग केल्या उपरांत तें CITES च्या देखरेखी वांगडा इंडोनेशियांत वचचें, जंय आशेन शास्त्रज्ञांनी लॉट बेबी ऑरंगुटनांची परतून वळख तांच्या लागींच्या रान घरांत करपाक मेळटली, तांची आवय तांच्या गमावल्ल्या भुरग्यां कडेन परत मेळटली अशी आस्त बाळगून. तो मेरेन सगळे रानवटी जनावर मोगी आपलो स्वास थांबयतात. पूण अशा प्रकरणांत आतां मेरेन भारतांतले अधिकारी म्हणटले भारतीय वन्यजीव संवर्धन कायदे परकी रानवटी जनावरांक न्हय तर भारतीय वन्यजीवाक लागू जातात. भारतीय वन्यजीव अधिकारी ताका विदेशी वन्यजीव / बिगर थळावे वन्यजीव अशें जाहीर करता त्याच खिणाक... वन्यजीव ‘अनाथालयांनी’ तांची खरेदी करप कायदेशीर जाता. मागीर एक तर वंतारा वा गणपती सत्चितानंद आश्रमाचें वन्यजीव अनाथालय वा मद्रास मगर ट्रस्ट बँक तांकां मेळयतली. Atleast एमसीबीटीक नॉट फॉर प्रॉफिट कायदेशीर दर्जो आसा. पूण वंतारा हो खाजगी प्राणीसंग्रहालय आसून तातूंत रानवटी जनावरां ‘प्रदर्शन’ म्हणून काम करतात जंय प्राणीसंग्रहालय जिवांचे प्रदर्शन करून पयशे जोडटा. दुसर् या म्हैसूर लागसारच्या गणपती सच्चितानंद आश्रमांत रंगीत मकावांची पुराय रेपर्टरी तांच्या ताब्यांत आसा. खात्रीन वंतरा हांगा रानवटी जनावरांचें हॉस्पिटल आसा, आनी जखमी रानवटी जनावरांक वैजकी सेवा मेळटा. पूण तांचे कडेन CITES प्रमाणपत्र मेळटा काय ना आनी वैजकी जतनाय घेतले उपरांत जखमी रानवटी जनावरांक ते मेळिल्ल्या आपल्या रानटी वाठारांत सोडटात काय ना हें अजून स्पश्ट जावंक ना. ह्या दोन वाठारांक भौशीक दस्तावेजीकरणाची गरज आसा.

म्हैसूरा लागसारच्या गणपती सत्चितानंद आश्रमाची गजाल म्हणल्यार बेकायदेशीर रितीन दवरिल्ल्या मकावांक धाड घालून मुक्त करपाक येवपी रान अधिकाऱ्यांक लांच दिवप कितलें सोंपें हाची चड प्रसिध्दी जाली.

भारतीय वन्यजीव अधिकाऱ्यांनी जाहीर केल्लें की बिगर थळावे रानवटी जनावरांक भारतीय वन्यजीव कायद्याच्या / रान खात्याच्या संरक्षणांत ना आनी lo behold खाजगी नागरिकांक / वेपारी प्राणीसंग्रहालयांक आदी लोकांक कायदेशीर रितीन मकाऊ, कोकटू, ऑरंगुटन, स्नो बिबटो सारकिल्या बिगर थळाव्या रानवटी जनावरांक दवरपाक मेळटाली ईtc आनी ताचेर पयशे जोडप.

हाका लागून CITES कायद्यांतल्या उणावाक नदर मारल्या. भारतीय वन्यजीव संरक्षण कायदो 1972 च्या ह्या उल्लंघनाक लागून CITES वा संकश्टांत आशिल्ल्या जातींच्या आंतरराष्ट्रीय वेपारांतली कबलात चड करून उल्लंघनांत चालीक लायली.पूण भारतान 2022 वर्सा वन्यजीव संरक्षण कायदो 1972 च्या संबंदीत कलमांत दुरुस्ती केल्या.जप्त करप, जप्त करप, गुन्यांव, दंड आनी अंमलबजावणी हांचे संबंदीत वेगवेगळ्या तरतुदींत दुरुस्ती केल्या. 2022 वर्साच्या कायद्यांत आतां आयात केल्ल्या / विदेशी रानवटी जनावरांचें वर्गीकरण केलां – देखीक- रॉयल बंगाल टायगर, स्नो लेपर्ड, मोर वा मगर हांचे बरोबर अनुसुची 1 जनावर म्हणून झटपट बेबी ऑरंगुटन.

फकत वेपार केल्ल्या ऑरंगांच्या आनुवंशिक पूलाचो सोद घेवप न्हय, ताची चवकशी करपाची गरज आसा. रॅकेट समजून घेवपा खातीर हांवें कस्टम अधिकारी, वन्यजीव शास्त्रज्ञ, एनजीओ आनी वेपारी नौदलाच्या कर्मचाऱ्यां कडेन उलयलें. जें उदेता तें बिंदू नाशिल्लें धूसर चित्र.

संभाव्यता 1: ती नुस्तेंमारी ट्रॉलराचेर कळयले बगर आयली आनी कस्टमच्या दर्या पथकान ती धरली आनी कस्टम अधिकाऱ्यांचेर विदेशी रानवटी जनावरांची जतनाय घेवपाचो भार पडचो ना अशी आस्त बाळगून ती कांय एनजीओ कडेन दिली.

संभाव्यता 2: ओडिशाचे दर्यादेगेर नुस्तें मारपी ट्रॉलर आंतरराश्ट्रीय वेपाऱ्यांनी नाजूक मालाची हातांत दिली. 

संभाव्यता 3: वेपारी नौदलाचो खलाशी वा तांचे लॅंडलबर कर्मचारी काळखांतल्या अदृश्य कटकट मंडळांत फाटीं चॅनल जोडणी म्हणून काम करूंक शकतात आनी सगळ्यो सुचोवण्यो खाजगी वेवस्थापन केल्ल्या प्राणीसंग्रहालया कडेन निर्देशीत करतात जी राजकी आश्रय मेळटा पूण CITES प्रमाणपत्र ना.

संभाव्यता ४: उदेंतेवटेनच्यो जमनीच्यो शिमोच अत्यंत पोरस आसतात. हे बेबी ऑरंगुटन घडये मलेशियन बोर्निओ, जावा, सुमात्रा, / मलेशिया, लाओसांतले आसूं येतात, आनी म्यानमार नागालँड, मणिपूर, मेघालय, बांगलादेशांतल्यान जमनीचेर प्रवास केल्ले आसूं येतात .... पूण मागीर ताचो अर्थ दीघाचें बंगालचें हॉटेल एक गंतव्य न्हय...

गुन्यांवकारी कागाळीन अजून कोणाचेर बोटां दाखोवंक ना तेन्ना अदमास काडप वा मिडिया खटलो करपाचो कसलोच फायदो ना. संबंदीत कायदे वेणी घालपाची गरज आसा, गुन्यांवकार धरपाची गरज आसा n खटलो चलोवपाची गरज आसा, pre lw म्हणून ख्यास्त दिवपाची गरज आसा आनी गुन्यांवकारांक भरपूर प्रसिध्दी दिवपाची गरज आसा.