मिडवीक म्युजिंग्स 40, 9.09.26

लालबाग वनस्पति उद्यान इतली म्हत्वाची कित्याक?

09 सप्टेंबर 2026 दिसा 

मालिनी शंकर हांणी केला

डिजिटल प्रवचन

बेंगळुरूंतल्या लालबाग वनस्पति उद्यानाक उदरगतीचें उतर दिवपाचो धोको आसा. ह्या पवित्र बागेंत खऱ्यांनीच सगळ्या जीव प्रकारांक धोको निर्माण करपी प्रतिगामी तंत्रगिन्यान. उत्तर बेंगळुरू सावन दक्षिण बेंगळुरूंतल्या इलॅक्ट्रॉनिक्स सिटी मेरेनचो प्रवास उणो करपाचो यत्न करपी बोगदो प्रकल्प; लालबागाचो एक भाग मेळोवपाखातीर आनी नश्ट करपाखातीर कर्नाटक सरकारान ताचो यत्न केलो.

लालबाग वनस्पति उद्यान ही बेंगळुरूच्या काळजांतली मोलादीक 240 एकर (97.12 हेक्टर) फुफ्फुसांचो जागो आसून, ती वर्सभर प्रिय बेंगळुरूच्या उप-मॉन्टेन हितसंबंदीत हवामानाची प्रतिरूपण करता. लालबागाचें जायत्यांक संस्कृतीक म्हत्व, इतिहासीक आनी पुरातत्वीय म्हत्व, भौगोलिक आनी भूवैज्ञानिक म्हत्व, हवामान शास्त्राचें म्हत्व, पर्यावरणीय आनी वनस्पतीचें मोल अनंतांत आसा.

तो वनस्पतीचो परादीस अशें अस्तंत गेटाचेर कन्नड भाशेंतल्यान येवकाराची अभिवादन “ಇದು ಸಸ್ಯಕಾಶಿ, ಕೈ ಮುಗಿದು ಒಳಗೆ ಬನ್ನಿ.” – “इदु सस्यकाशी कीई मुगिदु ओल्लागे बन्नी” म्हळ्यार ‘ही पवित्र बाग, कृपा करून नम्रतायेन, हात जोडून आनी आदरपूर्वक भितर येयात’.

लालबाग हें एक जैविक परादीस आसून तें सुमार २००० प्रकारच्या थळाव्या आनी बिगर थळव्या झाडांक आदार दिता, भूंयगत, झाडां आनी उदकांतल्या जातींचीं सुकणीं, हर्बेरियम, ऑर्किडारिया, जपानी खडपाची बाग, बोनसाई बाग, द्विवार्षिक फुलांचे शो, इकेबाना वर्ग आयोजीत करपी अग्लास घर आनी लालबाग हें पेन्शनरांच्या स्वर्गाचें प्रकटीकरण, बेंगळुरू लोकांच्या भौशीक भलायकी भागांत ताणें योगदान दिलां अशें. बेंगळुरूंतल्या लालबाग वनस्पति उद्यानाक लागून इतली चड ताजी हवेची, उणी सीओ, आनी जॉगर्स आनी वॉकरां खातीर गंभीर मनरिजवणेची सुवात आसा. लालबाग उक्तो केल्यार योग करपी आनी नेमान भोंवपी लोकांची भलायकी आनी फिटनेस उणी जातली. 

कर्नाटक सरकाराच्या बागायती खात्याची मालकी आनी स्थापणूक गरजेच्या सरकारी आदेशा वरवीं जाल्ल्यान, ग्रहाच्या पयसुल्ल्या आनी लागसारच्या भागांतल्यान बियो, शंकू आनी रोपांची आयात करपाक परवानगी दिवपी सीआयटीईएसची कायदेशीर तरतूद लागू जाली – एक हळडुवो कमळ, इंडोनेशियांतल्यान द्राक्षवेली, जपानांतल्यान हिबिस्कस आनी हवाईंतल्यान हेर अलंकारिक वनस्पत, माडागास्कारांतल्यान बॉम्बॅक्स झाडां, दक्षिण अमेरिकेंतल्यान पाम्स, ब्रिटनांतल्यान मेळपी तण, भारतीय उपखंड भायले बांबूच्यो जाती, ज्वालामुखीच्या रिमांतल्यान कॅक्टी जाती आदी.

कारगिल सीड्स वा इंडो अमेरिकन हाइब्रिड सीड्स ह्या दोगांय मदल्या वेपारी नर्सरी खातीर अशे तरेची कायदेशीर सुटयो शक्य आसच्यो नात. खंयच्याय वेवसायीक नर्सरी वा बायो टेक्नॉलॉजी फर्माक जर CITES कडल्यान प्रमाणपत्रा बगर हे नमुने मेळ्ळे जाल्यार तें बायो पायरेसी सारकें जातलें!

इतिहासीक म्हत्व: ह्या उद्यानांत आतां राष्ट्राक वेळ राखपी – हिंदुस्तान मशीन टूल्स हांणी उपखंडांतलो भूवैज्ञानिक वेळ दाखोवपा खातीर फुलांचे वेळ तुकडो / जमनीवयलो घड्याळ उबारला अशा वाठारांत म्हैसूरचो वाग एक तरणाटो टिप्पू सुलतान वाग खेळटा अशें नोंदी दाखयतात.

पुरातत्वीय आनी भूवैज्ञानिक म्हत्व डायनोसोरां पयलींच्या ग्नेइस रॉक दोंगुल्लेचेर आशिल्ल्या केम्पे गौडा टॉवराक लागून... उण्यांत उणें 6.5 कोटी वर्सां. ह्या ग्नेस खडप दोंगुल्लेचेर केम्पे गौडा टॉवर - बेंगळुरू शाराच्या संस्थापकाक मानतात तें स्मारक आसा. केम्पे गौडान बेंगळुरूच्या चार कोनशांक दाखोवपी चार गोपुरां मदलो हो एक गोपुर आसून ते मेरेन संस्थापक बापायन आपल्या फुडल्या वर्सांनी आनी शेंकड्यांनी बेंगळुरू वाडपाची कल्पना केल्ली. आयज हो गोपुर जवळजवळ शाराच्या मध्यभागांत उबो आसा आनी बुम टाउन उंदीरांक अटिकपी वाड करपाचो एक मोनिकर आसा.

भौगोलिक म्हत्व तें खंयच्या अक्षांशांत आसा. विषुववृत्ताचे उत्तरेक बाराव्या अक्षांशाक लागून बेंगळुरू शाराक वर्सभर चलपी निरोगी हवामान मेळटा, जें उप पर्वतीय पर्यावरण यंत्रणेचें केंद्रबिंदू आसा आनी ताचे केंद्रस्थानी खरेंच लालबाग वनस्पति उद्यानान दिल्लें फुफ्फुस-जागो आसा. १९७० च्या दशकांत लालबागच्या व्हडल्या लॉनांक धुकें व्यापून दवरताले. तशेंच बेंगळुरू हो दक्कन पठारांतलो सगळ्यांत उंच बिंदू आसून ताका लागून वर्सभर सौम्य हवामान मेळटा.

लालबाग हो एक जैविक परादीस आसून तातूंत सुमार २००० प्रकारच्या थळाव्या आनी बिगर थळाव्या झाडांक आदार मेळटा, भूंयगत झाड आनी उदकांतल्या जातीच्या २००० परस चड सुकण्यांचें दस्तावेजीकरण पक्षीशास्त्रज्ञांनी केलां.

हरबेरियम, ऑर्किडेरिया, एक जपानी रॉक गार्डन, पुतळे, बँडस्टॅंड, अध्यक्ष, रॉयल्स, आदी व्हीआयपींनी लायिल्लीं रोपां ... व्हड मुकुट झाडां जावन वाडिल्लीं रोपां, द्विवार्षिक फुलांचे शो घडोवन हाडपी कंवचेचें घर, इकेबाना वर्ग, थळावे तण आशिल्ले विस्तारीत लॉन, क्युरेट केल्ले चलपाचे मार्ग, बाग, उद्यानां, वखदी वनस्पत संवर्धन वाठार, चड थोड्या रोमान्टिक थांडी सदक परस, कंवचेचें घर, डायनोसोर विलोपनापयलींची एक ग्नेस खडपाची दोंगुल्ली, बांबूचीं झाडां, एक मिनी प्राणीसंग्रहालय, एक तळें, ae सगळी लालबागची पृथ्वीवयली संपत्ती...

शेतकी उत्पादन बाजारपेठ जंय कृशी तंत्रगिन्यानाचे प्रयोग करून जातींनीच टिकावू उपाय सिद्ध जाले, गरजेच्या लोकांक अन्न सुरक्षा दिता. अशे यशस्वी प्रयोग भारत सरकाराखातीर वाटाघाटी करपाक आदार दितात i  डब्ल्यूटीओ, मुक्त वेपार करार वाठार आदी आंतरराष्ट्रीय वेपारी संस्था.

कित्याक, इंडियन वेटरनरी बायोलॉजिकलच्या शास्त्रज्ञांनी नम्र साद्या मस्क मेलोनांतल्यान रेबीज विरोधी लस तयार केली! मनशाकुळाक महामारीच्या प्रमाणांत खावपी हायपरटेंशन वा गोडेंमूत सारकिल्या अंत:स्रावी विकारांक एक दीस खंयच्या ताडाचो रोस बरो जातलो हें केन्नाच कळना अशें म्हणपाची मोहीम येता.

लालबाग वनस्पति उद्यानाचें सांस्कृतीक म्हत्व: हायड्रोपोनीक शेती सारकिल्या बागायतीच्या प्रयोगां पयलींच्या कंवचेच्या घराच्या पोत आनी टेनराक लागून अँग्लोफायल लोकांक घडये खोशी जाल्या, वा पशुवैजकी जैवशास्त्रांतले प्रयोग... पूण बँडस्टॅंडाक चड सार्वत्रिक आकर्शण आसा. तशेंच खूब रंगीत द्विवार्षिक फुलांचे प्रदर्शन. सगळे बेंगळुरू आपल्यो गणेश मूर्ती लालबागांत बुडयताले, मागीर खात्यान अधिकृत गोताखोरांची नेमणूक केली आनी मूर्त बुडोवचे पयलीं फुलांची सजावट वेगळी करताले. तळ्याच्या खाटींत रिगपी मातयेच्या मूर्तींचेर पीओपी रंगोवपाक काळजी आशिल्ल्या पर्यावरणवादींनी हरकत घेतली देखून गणेश उत्सवा उपरांत नगरपालिका अधिकाऱ्यांनी विसर्जन टांकयेची वेवस्था केली. कर्नाटक सरकारान परत परत मूर्ती निर्मात्यांक पीओपी / तेल रंग वापरचो न्हय अशें आवाहन केलें कारण ते धोकादायक पदार्थ आसतात पूण बेंगळुरूचे लोक रंगहीन चिखलान प्लास्टर केल्ल्या मातयेच्या मूर्तींक विरक्त आसात. एक कुटुंबीक व्हॉट्सअॅप गटांतल्या एका मामाच्या भावान आयज म्हणलें “रंग वंचित गणेश मूर्तींचो आग्रह करचे पयलीं मालिनी, कारण पीओपी रंगयल्लीं गणेश मूर्तीं बुडोवप आनी पर्यावरण हांचे मदीं थेट कारण परिणाम स्थापन जावंक ना उपकार करून उद्देगीक उदक तळ्यांत सोडचो न्हय म्हूण पर्यावरण खात्याक सांगात.” अशा प्रतिक्रियावादी प्रवचनानच आमची प्रगती खरेंच थांबल्या.

त्याच नात्यांतल्या गटांतल्या आनीक एका जाण्ट्या बायलेन आपली रंगीत गणेश मूर्त लालबागांत बुडोवप बंद केलें आनी आपलें सगळें पाळीव नुस्तें मेल्या उपरांत फाटल्या आंगणांतल्या मत्स्यालयांत गणेश मूर्त बुडोवंक सुरवात केली.

भारताच्या भूवैज्ञानिक सर्वेक्षणान कर्नाटक सरकाराक तंत्रीक अहवाल दिलो आनी तातूंत ग्नेइस रॉक हिल कापपाची शक्यताय ना; उपरांत कर्नाटकाच्या मुख्यमंत्र्यान वादविवाद वा चर्चा करिनासतना विधानसभेंत संमत जाल्लें विधेयक अचकीत फाटीं घेतलें.

लालबाग वनस्पती उद्यानाक युनेस्को संवसारीक जैव दायज स्थळ म्हूण जाहीर करपाचो वेळ आयला.