हप्ताको मध्यतिरको छलफल ३७, १९.०८.२०२६

कमजोर, अशक्त र स्तनपान गराउने आमाहरूका लागि उपयुक्त विपद् आश्रयहरू।

जब मैले जेमिनीलाई "कोलम्बियाली भूकम्प पछि विश्वभर कतिवटा नक्कली अभ्यासहरू आयोजना गरिएका छन्?" भन्ने प्रश्न सोधें, मैले पाएको उत्तर तल प्रतिलिपि गरिएको छ:

“प्रमुख कोलम्बियाली भूकम्पहरू (जस्तै विनाशकारी १९९९ आर्मेनिया भूकम्प वा १९७९ टुमाको भूकम्प) पछि विश्वभर आयोजित प्रत्येक नक्कली अभ्यासको कुनै एकल, विश्वव्यापी रूपमा ट्र्याक गरिएको गणना छैन। किनकि भूकम्प नक्कली अभ्यासहरू विश्वव्यापी हजारौं क्षेत्राधिकारहरूमा सूक्ष्म र म्याक्रो स्तरहरूमा दैनिक हुन्छन्, एक व्यापक कुल अवस्थित छैन। यहाँ किन छ:

१. विकेन्द्रीकृत र नियमित कार्यान्वयन

• विद्यालय र विश्वविद्यालयहरू: भूकम्प-प्रवण क्षेत्रहरूमा लाखौं शैक्षिक संस्थाहरू (जस्तै, जापान, क्यालिफोर्निया, चिली, टर्की, भारत) वर्षमा धेरै पटक अनिवार्य भूकम्प अभ्यासहरू सञ्चालन गर्छन्। कार्यस्थल र स्थानीय नगरपालिकाहरू: स्थानीय आपतकालीन प्रतिक्रिया एकाइहरू, अस्पतालहरू, र निजी कम्पनीहरूले प्रत्येक हप्ता हजारौं स्वतन्त्र नक्कली अभ्यासहरू कार्यान्वयन गर्छन्।

२. सामूहिक विश्वव्यापी पहलहरू

पृथक घटनाहरूको सट्टा, विश्वव्यापी सहभागिता विशाल, आवर्ती वार्षिक पहलहरूद्वारा संचालित हुन्छ जसले लाखौं व्यक्तिगत अभ्यासहरू उत्पादन गर्दछ:

• द ग्रेट शेक आउट: क्यालिफोर्नियामा सुरु भएको, यो वार्षिक भूकम्प अभ्यासमा अब अमेरिका, क्यानडा, जापान, न्यूजील्याण्ड र ल्याटिन अमेरिकाभरि प्रत्येक वर्ष विश्वव्यापी रूपमा ५ करोडभन्दा बढी सहभागीहरू समावेश छन्। कोलम्बियामा राष्ट्रिय नक्कली अभ्यासहरू: कोलम्बिया आफैंले सयौं नगरपालिकाहरूमा लाखौं नागरिकहरू, आपतकालीन प्रतिक्रियाकर्ताहरू र नागरिक रक्षा टोलीहरू समावेश गर्दै वार्षिक राष्ट्रिय तयारी अभ्यासहरू (Simulacro Nacional de Respuesta a Emergencias) सञ्चालन गर्दछ। क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासहरू: UN (INSARAG) जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूले नियमित रूपमा बहु-राष्ट्रिय सिमुलेशन अभ्यासहरू (SIMEX) समन्वय गर्छन्—जस्तै दक्षिण अमेरिका, दक्षिण एसिया र भूमध्यसागरमा सञ्चालन हुने अन्तर्राष्ट्रिय खोज-र-उद्धार अभ्यासहरू।

सारांश: स्थानीयकृत विद्यालय, कार्यस्थल, र आपतकालीन प्रतिक्रिया सिमुलेशनहरू सहित वार्षिक रूपमा दशौं हजारमा हुने ठूला क्षेत्रीय र राष्ट्रिय अभ्यासहरूले विश्वव्यापी कुल संख्यालाई विगत केही दशकहरूमा विश्वव्यापी रूपमा प्रदर्शन गरिएका लाखौं नक्कली अभ्यासहरूमा धकेल्छन्।

मालिनी शंकर द्वारा

डिजिटल प्रवचन

नक्कली अभ्यासको महत्त्वलाई बढी जोड दिन सकिँदैन। खोज र उद्धारमा सिकेका पाठहरू सार्वजनिक डोमेनमा साझा र दस्तावेजीकरण गरिनुपर्छ। उदाहरणका लागि SAR टोलीहरूले कागजमा यो कुरा राख्न सक्छन् कि "यस भूकम्पपछि बहुमंजिला भवनमा लिफ्टहरू जाम भएका थिए जसले उद्धार अधिकारीहरूको आवागमनमा बाधा पुर्‍यायो"...

वा

"बेसमेन्ट कार पार्क धातुको थुप्रोमा परिणत भएको थियो, जसले भूकम्पमा भत्किएको अपार्टमेन्ट परिसरमा पुग्न बाधा पुर्‍याएको थियो..."

वा

हामीले एक व्यक्तिलाई जीवित तर गम्भीर घाइते र अत्यधिक रक्तस्राव भएको भेट्टायौं। उनको घाँटीमा रहेको धातुको चोकहोल्ड निकाल्दा थप रक्तस्राव भयो। हामीले उनलाई अस्पताल ल्याउँदासम्म अत्यधिक रक्तस्राव र आघातका कारण उनको मृत्यु भयो। यदि एम्बुलेन्सको बाटो खाली गरिएको भए वा अस्पताल नजिक भएको भए हामीले उनलाई बचाउन सक्थ्यौं"

ग्रेट अण्डमान भूकम्प पछि (जसले एसियाली सुनामी) लाई मानव विकास सूचकांकको हिस्सा बनाउन विकासलाई सही रूपमा जोड दिइएको छ। त्यसैले प्रत्येक ५ वर्ग किलोमिटरमा एक प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा केन्द्र हुनु पर्छ जसले गर्दा अधिकतम ५००० वा सोभन्दा कम मानिसहरूलाई सेवा दिन सकियोस् भन्ने कुरामा जोड दिइएको छ।

साझा सम्पत्ति स्रोतहरू वा शहरी विकास सन्दर्भमा - साझा क्षेत्रहरू सबैको लागि पहुँचयोग्य हुनुपर्छ - विशेष गरी एम्बुलेन्सहरू, र दमकल। यो जहाँ भ्रष्टाचार मानवताको लागि अभिशाप बन्छ। भ्रष्ट नोकरशाहले सम्भवतः नागरिक सुविधा स्थलको दुरुपयोगमा आँखा चिम्लनेछ - नजिकैको दमकल ब्रिगेड स्टेशन राख्नको लागि बनाइएको स्थानीय सुपर मार्केट बन्ने सम्भावना छ जुन भ्रष्टाचारको प्रकटीकरण र सबैको लागि उपलब्ध साझा क्षेत्र / साझा सम्पत्ति स्रोत बीच धमिलो हुन सक्छ।

खोज र उद्धार एजेन्सीहरूका कर्मचारीहरू र चिकित्सा प्रथम प्रतिक्रियाकर्ताहरूका लागि नक्कली अभ्यासहरू सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छन्। यदि चिकित्सा प्रथम प्रतिक्रियाकर्ताहरूले यो कुरालाई तल राखे कि अस्पतालहरूले एचआईभी वा थैलेसेमिया जस्ता अन्य रक्त विकारहरूको लागि मानव रक्त आपूर्ति जाँच गर्नु आवश्यक छ भने, यो अर्को विधायी सत्रको समयमा नीति बन्छ। आपतकालीन अवस्थामा रगत प्रवाहको आवश्यकता पर्दछ। त्यसैले रक्तदानको जाँच र प्रमाणीकरण गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ: नत्र प्राप्तकर्ताले एचआईभी, थैलेसेमिया, यौनजन्य रोगहरू वा क्षयरोग जस्ता अज्ञात चिकित्सा जटिलताहरू भोग्नेछ। भयानक भूकम्पबाट बचेका मानिसहरू निश्चित रूपमा यस्ता सम्भावनाहरूको योग्य छैनन्।

यसमा व्यापक पाठ राजनीतिज्ञहरू, नीति निर्माताहरू र सांसदहरूका लागि हो। यो पाठले निश्चित रूपमा (आशा छ) उनीहरूलाई बुझाउँछ कि बेरोजगार आप्रवासीहरूलाई बैंगलोर जस्ता ठाउँहरू माग्न दिनु र यसलाई यसको सिमानामा फुट्न दिनु पूर्णतया दिगो हुँदैन। आप्रवासीहरूको लागि आवास शाब्दिक रूपमा ठाडो म्याचबक्सहरू अर्थात् कंक्रीट जंगलहरूको सट्टा समावेशी तेर्सो आर्थिक वृद्धिको रूपमा प्रकट हुनुपर्छ। त्यस्ता ठाडो कंक्रीट जंगलहरूमा जंगल कानून पनि हावी हुन सक्दैन।

भारतले२००५ मा राष्ट्रिय विपद् व्यवस्थापन ऐन लागू भएदेखि नै भूकम्प वा प्राकृतिक प्रकोपको तयारीको लागि नागरिक नक्कली अभ्यास गरिएको थिएन। मेरो जानकारी अनुसार भारतले अप सिन्दूरभन्दा केही घण्टा अगाडि मात्र नक्कली अभ्यास गरेको थियो र २०१२ को नक्कली अभ्यास पछि त्यस्तो कुनै पनि अभ्यास गरिएको थिएन।

मैले जेमिनीलाई सोधें “के भारतले २०२५ को अप सिन्दूरभन्दा पहिले कहिल्यै नक्कली अभ्यास गरेको छ?” र यो कुरा यसमा भनिएको छ:

“हो, भारतसँग २०२५ भन्दा पहिले सैन्य, नागरिक रक्षा, र विपद् व्यवस्थापन क्षेत्रहरूमा नक्कली अभ्यासहरू सञ्चालन गर्ने लामो इतिहास छ। हवाई आक्रमण साइरन, निकासी प्रक्रियाहरू, र ब्ल्याकआउट रिहर्सलहरू समावेश गर्ने युद्धकालीन र नागरिक रक्षा नक्कली अभ्यासहरू प्रमुख द्वन्द्वहरूको समयमा, विशेष गरी १९६५ र १९७१ को भारत-पाकिस्तानी युद्धहरूको समयमा नियमित अभ्यास थिए। यस्तै स्थानीयकृत नागरिक रक्षा अभ्यासहरू १९६२ को चीन-भारत युद्धको समयमा पनि कार्यान्वयन गरिएको थियो।

भारतमा नक्कली अभ्यासहरू नियमित रूपमा तीन मुख्य परिचालन क्षेत्रहरूमा सञ्चालन गरिन्छ:

• नागरिक रक्षा र राष्ट्रिय सुरक्षा: राष्ट्रव्यापी र सीमा-राज्य नागरिक रक्षा अभ्यासहरू (हवाई आक्रमण साइरन परीक्षणहरू, ब्ल्याकआउट अभ्यासहरू, र सामूहिक हताहत सिमुलेशनहरू) शीतयुद्ध युगभरि र बढेको सीमा तनाव पछि मानक प्रोटोकल थिए।

• विपद् व्यवस्थापन: राष्ट्रिय विपद् प्रतिक्रिया बल (NDRF), राज्य विपद् प्रतिक्रिया बल (SDRF) र नागरिक अधिकारीहरूसँग मिलेर, प्राकृतिक प्रकोपहरू (भूकम्प, सुनामी, बाढी) र रासायनिक, जैविक, रेडियोलोजिकल, र आणविक (CBRN) को लागि नियमित रूपमा बहु-राज्य नक्कली अभ्यासहरू सञ्चालन गर्दछ। आपतकालीन अवस्थाहरू।

• सैन्य र संयुक्त तयारी: भारतीय सशस्त्र बलहरूले प्रायः संयुक्त सैन्य लडाई अभ्यास र नक्कली युद्ध खेलहरू (जस्तै अभ्यास ब्राजन रथ, गगन शक्ति, र युद्ध अभ्यास) सञ्चालन गर्छन् जसले परिचालन तयारी, क्रस-एजेन्सी समन्वय, र वायु रक्षा प्रोटोकलहरू परीक्षण गर्दछ।"

भारतको राष्ट्रिय विपद् प्रतिक्रिया बलको बटालियनहरू अवश्य पनि कठोर प्रशिक्षण कार्यक्रमहरू र पुन:ताजा पाठ्यक्रमहरू मार्फत जान्छन्। ड्रोन प्रविधि र अन्य एआई एपहरूले प्रकोप न्यूनीकरण प्रोटोकलहरूमा पनि स्प्ल्याश बनाइरहेका छन्। तर एआई संचालित जेटप्याकले गम्भीर रूपमा घाइते भूकम्पबाट बचेकाहरूलाई स्क्रिन गरिएको रगत आपूर्ति प्रदान गर्न केही समय लाग्नेछ। त्यतिन्जेलसम्म भ्रष्टाचारको सहारा नलिई भूकम्प सुरक्षित निर्माण संहिताको पालना गर्नु आवश्यक छ।

स्मार्ट सिटी प्रशासनको लागि यति धेरै। एक स्मार्ट शहर गभर्नर त्यो हो जो अविनाशी हुन्छ।