मिडवीक म्युजिंग्स 28, 17.06.26

 पर्यावरणाचे जैव निर्देशक

मालिनी शंकर हांणी केला

डिजिटल डिस्कोर्स फावंडेशन

हांव आयज म्हजी काळजाची उमेद सोडटां, सरळ काळजा थावन गोळी मारतां!... हांवें म्हज्या दोळ्यांनी पळयलें एक वाटाणेची कोंबडी – सामान्य मनशाच्या भाशेंत एक मादी मोर बेंगळुरू शारी जिल्ह्याच्या मदीं म्हज्या घराच्या मुखार उरफाट्या फुटपाथाचेर आशिल्ल्या दाट पानांच्या झाडाचेर झाडाच्या फांट्याचेर हॉप करताना. Over populated, congested Basavanagudi is a greener suburb ok... पूण बसवनागुडींत रावल्ल्या सगळ्या पांच दशकांत हांवें केन्नाच वाटाणेची कोंबडी पळोवंक नाशिल्ली. कोवीड लॉकडावनाच्या वेळार लागसारच्या बानाशंकारी आनी पयसुल्ल्या बीएल लेआउटांतल्या नागरिकांनी मोर, वाटाणे-कोंबडी, बिबटो हांची हाजीरी नोंद केल्ली... कोवीड 19 लॉकडावनान आमकां सुकणीं आनी रानवटी जनावरांक खरेंच चक्करांत घालून दिल्ले!

हांव रावतां त्या रानांनी भरिल्ल्या वाठारांत हांवें जायतीं व्हडली सुकणीं पळयल्यात – तातूंत काळो पतंग, काल वर्सांच्या सोबीत बसावनागुडी बंगळ्यांनी गीस पूण वाटाणेच्या कोंब्या पयलीं केन्नाच.

आयज हांव म्हज्या घराच्या बागेंत म्हजो प्राणायाम सुरू करपाक बसून आसतना उरफाट्या फुटपाथाचेर झाडाच्या फांट्याचेर एक व्हड / व्हडलें सुकणें देंवता तें पळयलें. हांवें पयलेच खेपे पळयली फकत ताची शेंपडी, म्हज्या घराच्या मुखार फुटपाथाचेर गुलमोहर झाडाचो एक झाडाचो फांटो... म्हजें नदर आडायतालें. देखून हांवें दोळे निवळ करून कुशीक वांकून पळयलें की ह्या गूढ सुकण्याची झलक मेळटा काय कितें. ताचो पाचवो गळो आनी तकलेर तीन पिसांचो मुकूट पळोवन म्हाका इतलें सुखद अजाप जालें. ताचे दोळे वाटाणेच्या कोंब्याचे दोळे अचूकपणान आशिल्ले. हांवें रोखडोच म्हज्या घरांतल्या मदतीक उलो मारलो, येवन एक नदर मारची. तेन्ना मेरेन पीन तिरपी फांट्याचेर सकयल सरकतालो, देखून तो चड उंच वयर सरलो आनी चड बरी पकड घेवन बसली... ताच्या झिलमिलपी पाचव्या गळ्याची पुराय नदर म्हाका मेळ्ळी. खरेंच वाटाणेची कोंबडी आशिल्ली हें आमकां दोगांकय स्पश्टपणान दिसतालें. मागीर ताचो फाटोफाट एक सामान्य कावळो आयलो... हांवें रेशमी कापसाचें झाड अशें मानून घेतिल्ल्या उंचेल्या पांवड्यार वाटाणे वाल्ट्ज केलो. ते उपरांत घरांतल्यान पळोवंक मेळ्ळें ना. हांवें म्हज्या शेजाऱ्याक उलो मारलो, जाच्या घरा मुखार हें झाड आसा, जाचेर वाटाणे बसलां. तोय भायर आयलो, झाड स्कॅन करून, तें सोदून काडलें आनी आनंदान न्हिदिल्ल्यान थंय वयर बसून आशिल्ल्याचें चित्र क्लिक केलें.

दाट रानांनी भरिल्ल्या शारी वाठारांत अनुसुची 1 सुकण्यांची जात पळोवंक मेळप हें खरेंच चमत्कारापरस उणें न्हय. पूण तो एक क्षयग्रस्त भूंयप्रदेशाचो जैव निर्देशक: तो दाट रानांनी भरिल्लो वाठार क्षय जावन सुक्या जमनींतल्या पर्यावरण यंत्रणेंत जावपाचो आसा अशें दाखयता भियेतां. वाटाणे सुकणीं फकत दाट ओल्या सदां पाचव्या पावसाच्या रानाचो संकेत न्हय. सुक्या सुक्या वाठारांतल्या तणाच्या वाठारांतल्या पर्यावरण यंत्रणेचो तो चड संकेत दिता. म्हणल्यार पाचव्या बसवनागुडीच्या कांय भागांतलें दाट पाचवें आवरण क्षीण जायत आसा. दाट ओलीं सदां पाचवीं रानां झुडप-जमनी पर्यावरण यंत्रणा आनी तणाच्या वाठारांतली पर्यावरण यंत्रणा सारकिल्या सुकी जमनींत क्षीण जालीं... वाळवंटीकरण प्रक्रियेचें प्रतिबिंब.

उरफाट्या फुटपाथाचेर (म्हज्या घराच्या मुखार) हांवें फेब्रुवारी १९९५ वर्सा म्हज्या आजोबाच्या निधनाच्या शोक काळांत प्राइड ऑफ इंडिया झाड (Lagerstroemia speciose) लायलें.म्हज्या घराच्या बागेंत सुकण्यांचें चित्रीकरण करपी श्री विनोद राजा हाच्या मतान हें आतां एक झाडाचें सुकण्यांचें अभयारण्य जालां. फकत सुकणीं न्हय, ह्या प्राइड ऑफ इंडिया झाडाचेर हांवें स्क्वॅरल, बारीक लोरीस (Loris lydekkerianus), माकड, चमगादळ, गोठ्यांतले घुंवळे वखद, हुटेड ऑल सारके रातचे प्राणी हांची उपस्थिती दस्तावेजीत केल्या.

फकत फाटल्यान आनी धोक्यांत आशिल्ल्या रानवटी जनावरांक रावपाक मेळिल्ल्यान उद्यान संरक्षण कायद्या खाला उंच झाडांक कायदेशीर रितीन अधिसुचोवणी दिवपाचो आनी तांची राखण करपाचो वेळ आयला. विस्तारीत शारी वाठारांत आमच्या लागींच्या भोंवतणची राखण करपा खातीर आमी करपाक शकतात तें सगळ्यांत उणें. आतां ती जापसालदारकी आमच्या जैवविविधतायेक.