સપ્તાહના મધ્યમાં ચર્ચાઓ ૧૮, ૮.૦૪.૨૦૨૬

ભ્રષ્ટાચારનો સામનો કેવી રીતે કરવો?

માલિની શંકર દ્વારા

ડિજિટલ ડિસકોર્સ ફાઉન્ડેશન

ભારતમાં આપણે ઘણીવાર એવી પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરીએ છીએ જ્યાં આપણું કામ, આપણું જીવન રાજ્ય પાસેથી સેવા મેળવવા પર આધાર રાખે છે. ભારત અને જાપાન, કોરિયા, ઇઝરાયલ જેવા ઘણા દેશોમાં લોકોને લાંચના અભાવે રાજ્ય એજન્સીઓ તરફથી સહકારનો સામનો કરવો પડે છે. લાંચ અને ભ્રષ્ટાચાર સમાજના વિવિધ સ્તરોમાં ફેલાયેલો છે જેમાં ધારાસભ્યો અને બિન-લાભકારી સંસ્થાઓ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રોનો પણ સમાવેશ થાય છે.

પરંતુ હું લાંચ આપવાનો ઇનકાર કરું છું, ભલે તે મારા માટે આવકમાં વિલંબ અથવા નુકસાનનો અર્થ થાય. આ બેફામ નૈતિક બેદરકારી માટે પરિવાર અને સંબંધીઓ દ્વારા મને ઠપકો આપવામાં આવ્યો છે અને મૂર્ખ હોવા બદલ મારી મજાક ઉડાવવામાં આવી છે. મારો મતલબ છે કે જ્યારે સામાજિક દરજ્જાના ઉચ્ચ હોદ્દા પર બિરાજમાન શિક્ષિત વિદ્વાન લોકો પોતાનું કામ કરાવવા માટે લાંચ આપવા માટે નીચા સ્તરે જાય છે ત્યારે શું તે દુઃખદ નથી?

આજના બ્લોગમાં હું ભ્રષ્ટાચારને હરાવવાના વ્યક્તિગત દ્રષ્ટિકોણ સાથે વ્યવહાર કરું છું. ભ્રષ્ટાચાર / લાંચ અને સ્પીડ મની પ્રત્યે મારી સહનશીલતા શૂન્ય હોવાથી, મારા માટે કોઈ વિકલ્પ અસ્તિત્વમાં નથી. અને મને એ કહેતા ખૂબ આનંદ થાય છે કે મારી પાસે ક્યારેય લાંચ ન આપવાનો નિષ્કલંક રેકોર્ડ છે. મેં ક્યારેય કોઈ પણ વસ્તુની નોંધણી માટે લાંચ આપી નથી, મને ફાળવવામાં આવેલ BDA પ્લોટ, તેની નોંધણી, મારા ઘર બાંધકામ માટે મંજૂર યોજના મેળવવા, મારા ઘર બાંધકામ માટે કામચલાઉ વીજળી અને સ્વચ્છતા જોડાણો મેળવવા, વ્યવસાય પ્રમાણપત્ર મેળવવા, વિકલાંગ ID મેળવવા, (હકીકતમાં મેં જિલ્લા સર્જનની કચેરીમાં મુલાકાતનો ઇનકાર કર્યો હતો અને મારી અપંગતાની ટકાવારીનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે સરકારી હોસ્પિટલમાં ડૉક્ટરને મળવા માટે લાઇનમાં ઊભા રહેવાનું પસંદ કર્યું હતું), મારા વિકલાંગતા પેન્શન કાર્ડ ઓર્ડર, આ બધા લાંચ આપ્યા વિના પૂર્ણ થયા છે, મને કહેતા ખૂબ ગર્વ થાય છે. મને એક વખત સરકારી એજન્સી સાથે કરાર / કરાર રદ કરવાનો સામનો કરવો પડ્યો હતો જ્યારે તેઓએ બજેટ રિલીઝ કરવા માટે લાંચ આપવાનો સંકેત આપ્યો હતો.

પરંતુ ગયા અઠવાડિયામાં સ્થાનિક વીજ પુરવઠા કંપનીના એક અધિકારીએ મને "ઉપયોગિતા" - કાયમી વીજ પુરવઠા જોડાણ માટે અરજી કરવાની હતી ત્યારે મને આશ્ચર્ય થયું. મેં તેમને ફોન કરીને જણાવ્યું કે મારી ઓનલાઈન અરજી સફળતાપૂર્વક ઓનલાઈન સબમિટ થઈ ગઈ છે, કારણ કે મેં જરૂરી ફી ઓનલાઈન ચૂકવી દીધી છે. હું તેમને વિનંતી કરું છું કે મારી અરજી પર ફોલોઅપ કરે અને બધા જરૂરી દસ્તાવેજો સબમિટ થાય તે રીતે મને કાયમી વીજ જોડાણ ઝડપથી આપે. તેમણે ખરેખર કહ્યું અને મેં તેમને ટાંક્યા - "મેડમ તમે ઓનલાઈન ફી કેમ ચૂકવી? તમે 3KV પાવર સપ્લાય માટે અરજી કરી છે જે અપૂરતી હશે, તમારે મને પૂછવું જોઈતું હતું કે જો તમે ફી ચૂકવી ન હોત તો શ્રેષ્ઠ ડીલ કેવી રીતે મેળવવી તે મેં તમને સલાહ આપી હોત. હવે તમારે વધારાની વીજળી માટે નવેસરથી અરજી કરવી પડશે. અને તમારે સીલ અને સહી સાથે લાઇસન્સ પ્રાપ્ત કોન્ટ્રાક્ટર દ્વારા હાર્ડ કોપીમાં દસ્તાવેજોની સંપૂર્ણ શ્રેણી સબમિટ કરવી પડશે. તેને તેની સેવા માટે ફી ચૂકવવી પડશે".

પરંતુ આપણે આ કેન્સરગ્રસ્ત વિકાસને કેવી રીતે અને ક્યાં રોકી શકીએ? મારા મતે તે આપણાથી શરૂ થાય છે. મને લાગે છે કે જો કોઈ જરૂરી દસ્તાવેજો વિશે સંશોધન કરવા માટે થોડો સમય કાઢે છે, તો આપણે શરૂઆતમાં જ બધા દસ્તાવેજો અધૂરા વગર સબમિટ કરી શકીએ છીએ. અને જો બધા દસ્તાવેજો યોગ્ય હોય તો અધિકારી/કેસ વર્કર/ક્લાર્ક માટે લાંચ માંગવાનો અવકાશ ઓછો છે. બધા દસ્તાવેજો હોવા છતાં પણ લાંચ વગર ફાઇલો આગળ વધી શકશે નહીં. આ સમાજના બિન-ભ્રષ્ટ વર્ગો પર લાંચની સંચિત અસર છે. વ્યક્તિએ વાજબી સમય રાહ જોવાની હિંમત રાખવી જોઈએ. જો આ કામ ન કરે તો અધિકારીને હળવા, નમ્ર સ્વરમાં કહો કે તમે બધું દસ્તાવેજ કરી રહ્યા છો, તો વધુ સારું એ છે કે રજિસ્ટર્ડ પોસ્ટ દ્વારા લેખિત રીમાઇન્ડર મોકલો. બે લેખિત રીમાઇન્ડર અને અધિકારીઓ તરત જ સતર્ક થઈ જાય છે. મારા કિસ્સામાં હું અધિકારીઓને તેમના ચહેરા પર સ્પષ્ટપણે કહું છું કે હું કોઈને લાંચ આપીશ નહીં! કારણ કે મને વિશ્વાસ છે કે મારા દસ્તાવેજો સંપૂર્ણ છે. મને યાદ છે કે એક સેલ્સ ટેક્સ કમિશનરે એક વખત તેમના સ્ટાફને લાંચ માટે મને હેરાન ન કરવા સૂચના આપી હતી કારણ કે મારી 'ફાઇલ' સંપૂર્ણ છે!

મેં હવે પાવર સપ્લાય કનેક્શન માટે અરજી કરવા માટે એક લાઇસન્સ પ્રાપ્ત કોન્ટ્રાક્ટર સાથે સંપર્ક સ્થાપિત કર્યો છે અને તેને કહ્યું છે કે મને તેના લાઇસન્સ અને આધાર કાર્ડ, તેના ઘરના સરનામાની નકલની જરૂર પડશે અને હું તેને નોટરાઇઝ કરવા માટે સોગંદનામા પર સહી કરાવીશ જ્યાં તે લેખિતમાં પ્રતિજ્ઞા કરશે કે તેણે મારું પાવર સપ્લાય કનેક્શન મેળવવા માટે કોઈને લાંચ આપી નથી. ભારતમાં લેખિત શબ્દ પ્રત્યેનો આદર અને શક્તિ અને કાયદાનો ડર હજુ પણ જળવાઈ રહે છે.

મારા મતે, લાઇસન્સ પ્રાપ્ત કોન્ટ્રાક્ટરો અને ભ્રષ્ટ અધિકારીઓના આતંકને હરાવવાનો આ એક સારો રસ્તો છે. લાંચનો સરળ રસ્તો અપનાવવાનો સભાન નિર્ણય લો. આ રીતે તમે કોઈ પણ દેશને ખૂબ મોટી સેવા આપી રહ્યા છો.