मिडवीक म्यूजिंग्स 34, 29.07.2026

 बेंगळुरू इतलो बरो जावपाक नियोजीत जमनीचो वापर आशिल्लो.

मालिनी शंकर हांणी केला

डिजिटल प्रवचन

बेंगळुरू भारतीय उपखंडांतलें सगळ्यांत थंड शार आशिल्लें आनी उरलां पूण आमी स्वर्गीय दान नेटान गमावपाक लागल्यात. ताचें निरोगी उप-मॉन्टेन हवामान आशिल्लें कारण भारतांतल्या मळांवयल्यान – दक्कन पठाराचेर – बेंगळुरूचो सगळ्यांत उंच बिंदू आसा. कॅन्सराच्या उश्ण कटिबंध आनी द्वीपकल्पाच्या मध्यभागांतल्या विषुववृत्ता मदीं, दोनूय दर्यादेगांतल्यान समान अंतराचेर आशिल्लें, वर्सभर सपाट पिकाळ माती आनी बाल्मी सौम्य हवामानाची भेट आशिल्ली, ही वसाहतवादी सत्तेन लागवड केल्ली जंय ब्रिटीश रेसिडेंट वसाहतवादी सत्तेन सुरू केल्ल्या उदरगतीचेर देखरेख दवरतालो आनी म्हैसूर वोडेयार राजांनी सर एम.व्ही. विशेवरिया, सर मिर्झा इस्मायल, दीवान माधव राव, दीवान एम.एन. कृष्णराव, आनी तांचे सारके.

उपनगरांतल्या मुखेल मांडावळी, वेपारी केंद्रां आनी हेर मार्गांक खंडीत करपाखातीर रूंद रस्ते आनी मुखेल रस्ते नियोजीत केल्ले; उपनगरांतल्या वेपारी आनी उद्देगीक वाठारांचो इतलो निवळ नियोजीत आशिल्लो. सामान्य मनशा खातीरय बस सेवा ही भौशीक क्षेत्राची गजाल आशिल्ली. शारिरीक अशक्त व्यक्तींक लेगीत शाळा / विद्यापीठ वा रोजगारा खातीर ह्यो बशी वापरूं येतात. वेवस्थीतपणान थारायिल्ले वाठार उद्देगीक वापरा खातीर विभागिल्ले, पाचव्या फुफ्फुसाच्यो सुवाती, निवासी वाठार, बाजारपेठ, वेवसायीक केंद्रां, भलायकी जतनाय संस्था बरी सुवात आशिल्लीं, थोडीं आनी पयस पूण एम्ब्युलन्स सेवा बरी काम करताली आनी भलायकी जतनाय घेवप म्हत्वाचें नाशिल्लें हें निश्चीत. घरां, भलायकी जतनाय मुळावी बांदावळ, उपेगी मुळावी बांदावळ आनी येरादारीचीय तजवीज करून भौशीक क्षेत्रांतल्या उपक्रमांची येवजण केल्ली. पोरनी अर्थवेवस्था पुराय अर्थीक चक्राक आनी समाजीक कापडाक पूरक आशिल्ली. गरिबी नाशिल्ली; सगळो समाज टिकावू आशिल्लो.

बेंगळुरूचें हवामान इतलें फामाद सौम्य आशिल्लें की उमाशेच्या तापमानाची उंचाय केन्नाच ३२० से.परस चड नाशिल्ली, धुकें आशिल्लीं सकाळीं गिमाच्या सकाळींचें खाशेलपण आशिल्लें आनी सुमार १९८० मेरेन बेंगळुरूंतल्या उमाशेच्या उंचायेचेर लेगीत लोक अर्द सशस्त्र स्वेटर घालताले.आमी बेंगळुरू लोकांक घामाची केन्नाच खबर नाशिल्ली! पावस वेळार आयलो, गिमाळो आनी गिमाळो दोनूय सौम्य आशिल्लो.

बीईएमएल, एचएएल, बेल नाल, भेल, आदी पीएसयूचे कर्मचारी आपल्या मालकांनी – पीएसयू कडल्यान – थारायिल्ले बस सेवे वरवीं कामाक लागले. अर्थांत तांकां ल्हान वरां कामाचीं आशिल्लीं. पूण कारखान्यांतल्या कॅन्टीनांनी तांकां नव्या युगाचे अंत:स्रावी विकार मेळूंक नाशिल्ले. रातच्या शिफ्टांतले कर्मचारी बशींतल्यान देंवून लागींच्या बेकरींत वचून बॅन चवकताले, आनी तो फामाद बदामाच्या दुदान सकयल धुवन घरा वताले, बायलांक जागो करचे परस. गोडेंमूत आनी उच्च रक्तदाब सारकिले अंत:स्रावी विकार फकत 65 वर्सां वयर आशिल्ल्यां खातीर आशिल्ले. ताण आयकूंक नाशिल्लो!

पर्सा खातीर लक्झरी ब्रँड खरेदी करपा खातीर डिस्पोजेबल गिरेस्तकाय नाशिल्ली, हिऱ्याचे हार, रेस्टॉरंटांत कुटुंबीक भोंवडी वेवसायीकांचो आस्पाव आशिल्ल्या मळमळीत थराक म्हयन्याक एक-दोन फावटीं आसताली. मनरिजवण आमच्या मोगाळ विधान सौधा इमारती सारकिल्लीं उजवाडाक आयिल्लीं स्मारकां पळयत आशिल्लें.

पूण ह्याच पीएसयूंनी अर्थवेवस्थेचो इतलो निचरो केल्लो की तिका संरक्षित अर्थवेवस्थेंतल्यान भायर सरचें पडलें. उदारीकरण अपरिहार्य आशिल्लें आनी १९९१ वर्सा डॉ.मनमोहन सिंगान अर्थीक सुदारणा घडोवन हाडली तेन्ना लो बेहोल भारता खातीर धडधडपी अर्थवेवस्थेंत रुपांतर जालें. फ्लिप सायड म्हळ्यार भौतिक भ्रश्टाचार. दरेका भारतीयाक तीन ते पांच गाडयो आसच्यो पडटाल्यो, तीन रियल इस्टेटाचे कुडके आसचे पडटाले आनी पांच आंकड्यांचें उत्पन्न मेळोवचें पडटालें. आनी ह्या पिशेंपणाक आदार दिवपाक संवसारीक बँकेच्या निधींतल्यान फ्लायओव्हर आयले, रियल इस्टेट प्रकल्प वेंचर कॅपिटल निधींतल्यान प्रकल्प जाले... अर्थवेवस्था धडधडटा आसतना टिकावूपण पुरायपणान ना जालें. भलायकी जतनाय, शिक्षण, नम्र तडजोड आशिल्लीं. भारतभर गिरेस्त आनी गरीब हांचेमदल्या व्हड अंतरांतल्यान गरिबी दाखोवंक लागली. स्वतंत्र घरांनी बहु माळयेच्या घरां संकुलांक सुवात मेळपाक सुरवात केली, झाडां आनी रानवटी जनावरां ना जाले, एअर कंडिशनर भितर सरले.

उदारीकरणाक लागून सॉफ्टवेअर क्रांती आयली, चड करून पुरायपणान बेंगळुरूंतल्या मोटारी, यांत्रिक अभियांत्रिकी आनी हेर उत्पादन इमारतींक कुशीक काडली. सॉफ्टवेअर उद्देगाचो पावल (पेइंग गेस्ट रावपाचे मालक एका इमारतीत 75 न्हिदपाचीं कुडीं नियोजन करतात आनी बांदतात),

खेळां मैदानां, उद्यानां आनी उक्ती सुवात मॉल आनी सगळेकडेन आशिल्ली बेंगळुरू घडणूक “मिश्र वापर” इमारती खातीर निवळ केल्ली. तुमचे कडेन वयल्या माळ्यार निवासी भाग आसल्यार पार्किंग करप सक्तीचें आसा. पूण तळघरांचें मोनेटायझेशन वा सुपर मार्केटाच्या मार्गान वेपारीकरण करतात. देखून थंयच्या रहिवाशांनी इमारती भायर गाडयो उबी करच्यो पडल्यो. फुटपाथांचेर पार्किंग म्हणल्यार लोकांक फुटपाथांचेर चलपाक मेळना. रस्त्यांचेर येरादारीची दाटाय म्हणल्यार दोन चाकी वाहनां फुटपाथांचेर स्केटींग करपाक लागलीं आनी फुटपाथांचेर चलपी दुबळ्या मनशांचो जीव धोको निर्माण जालो. पावसाच्या दिसांनी तळघरांतल्या सुपर मार्केटांत हुंवार आयिल्लो.

बूम टाउन उंदीरांनी फकत शिंवरांनी फुटपी पाचव्या शाराची मर्यादा वायट केली. आडवी अर्थीक वाड नासतना पूण आडव्या अतिक्रमणा बगर उदका पुरवण, वीज पुरवण, रांदपाचो वायू, सांडपाणी जोडणी आदीचेर बेलगाम दबाव आसता बेकायदेशीर टेनेमेंट आनी वेवसायीक विक्रेते सगळेंच बरबाद करतात: ताळूक आवडपी अन्न पुरवणदार स्थलांतरीत लोकांच्या भलायकेचेर तडजोड करतातt वण्टींतल्या बुराकांतल्यान भायर रावपी आनी काम करपी लोकसंख्या. पीजी रावपाचे केंद्र गुन्यांवांचे केंद्र जावपाक लागल्यात. येरादारीची अराजक जायत्यो जायत आसात. इतले चड टिकावू आशिल्ले नियोजीत बस सेवा भौशीक येरादारीच्या चड घटमूट जायत्या प्रकारांनी फावो त्या प्रमाणांत पूरक जावंक नात. एकल वापरपी गाडयो उंचायेचेर आशिल्ल्या शाराक गॅसिंग तयार करतात जें बेंगळुरू आसा. स्थलांतरीतांक बेंगळुरू फुटून उदरनिर्वाहाची सुरक्षीतताय मेळना म्हणून ते रीण घेवन ती कॅब म्हणून चलोवपा खातीर गाडी विकत घेतात. बेंगळुरूंत कॅब म्हणून चलपी गाडयो उत्सर्जनाच्या प्रमाणांतल्या सारके नात. ताका लागून सीओ उत्सर्जनाक लागून ऑक्सिजनाची पातळी इबाडटा, आनी कार्बन मोनॉक्सायड वा सीओ उत्सर्जन वाडत आसा.

आतां बेंगळुरूंतल्या पूर्वजांच्या मालमत्तेची शिकार “रियल इस्टेट डेव्हलपर” करतात आनी शारी वाडीक आत्महत्या करपी मिश्र वापर वेवसायीक केंद्रां तयार करतात.

स्मार्ट सिटी गव्हर्नन्साची परतून आविश्कार करपा खातीर बेंगळुरूक नियोजनाची सामकी गरज आसा. उदारीकरणान सोबीत शाराचो नाश करचे पयलीं तो चड हुशार आशिल्लो.