मिडवीक म्युजिंग्स 24, 20.05.26

 शासनांत एसडीजी

फोटो कॅप्शन: शौचालय मुखेल प्रवाहांत हाडचे पडटले - लिंगाचेर आदारीत, आनी शारिरीक क्षमताय डिझायन करचे पडटले...जशें आशियाई सुनामी उपरांत बांदिल्ल्या ह्या भौशीक शौचालयांत कार निकोबार, निकोबार जिल्हो, अंडमान निकोबार जुंव्यांचेर. हें चित्र हांव मालिनी शंकर हांणी मार्च 2014 वर्सा कार्निकांत काडिल्लें.

मालिनी शंकर हांणी केला

डिजिटल डिस्कोर्स फावंडेशन

शारी फोड म्हणून प्रगट जावपी आधुनीक समाजांतलीं सगळीं दुयेंसां, शाश्वत उदरगत ध्येयांत मोक्ष मेळटात. गरिबी आनी उपासमारी ना करप, हवामान बदल अनुकूलन, उदका उर्जा, अन्न आनी उदरनिर्वाहाची सुरक्षीतताय, वेगवेगळ्या सक्षम लोकां खातीर समावेश, आनी हेर... 17 एसडीजी आसात जे दीस आनी रात सारके समाधान आनी आकांक्षा हांचे मदीं फरक करतले.

17 एसडीजींत अशे आसात:

1. गरिबी ना करप

2. उपासमारी ना करप

3. बरी भलायकी आनी बरेपण

4. दर्जेदार शिक्षण

5. लैंगिक समानताय

6. (प्रवेश / उजवें) निवळ उदक आनी नितळसाण

7. परवडपी आनी निवळ उर्जा

8. सभ्य काम आनी अर्थीक बऱ्यापणा / उदरनिर्वाह सुरक्षेचो हक्क

9. उद्देग, नवनिर्माण आनी मुळावी बांदावळ

10. उणी जाल्ली असमानताय

11. टिकावू शारां आनी समाज

12. जबाबदार उपभोग आनी उत्पादन

13. हवामानाची कृती

14. उदका सकयल जिवीत

15. जमनीचेर जिवीत

16. शांतताय, न्याय आनी घटमूट संस्था

17. ध्येयां खातीर भागीदारी

स्मार्ट सिटी गव्हर्नन्स गव्हर्नन्स एसडीजी प्रमाण करप हें राजकी प्रतिनिधींचेर जापसालदार करता. गरिबी आनी गुन्यांव केन्नाच ना जावचे नात असो निंदक वाद घालूंक शकतात, पूण सत्तां खातीर ती एक मुखेल जापसालदारकी उरता. उक्त्यान सांगचें जाल्यार अर्थीक उदरगतीक संस्थांनी आदार दिवपाची गरज ही गरिबी ना करपाक, उपासमारी आनी गुन्यांव ना करपाक, शिक्षणाचे हक्क आनी उदरनिर्वाहाची सुरक्षीतताय म्हत्वाची.

हे प्राथमीक हक्क उदक, अन्न, उदरनिर्वाह आनी उर्जा सुरक्षाय सक्षम करतले, योग्य जमनीचो वापर नियोजन मार्गदर्शक तत्वां उदरनिर्वाह सुरक्षे खातीर सैमीक संसाधनांचेर आदारीत आशिल्ल्यां खातीर पर्यायी उदरनिर्वाह पर्यायय सुनिश्चीत करतले. खरेंच सैमीक संपत्तीचेर आदारीत उदरनिर्वाह चड टिकावू आसता अशें उद्देगीक अर्थवेवस्थेच्या अपेस वा अटिकावूपणान आमकां दाखयलां.

मोदीच्या फुडारपणा खाला भारत सरकारान लिंग अल्पसंख्यांक आनी वेगवेगळ्या सक्षम व्यक्तीं खातीर निवळ उदक दिवपाचे स्टेशन आनी निवळ नितळसाण शौचालय सुरू केल्यात जो एक तोखणायेचो उपक्रम आसा. पूण शौचालय बांदपा खातीर वैयक्तीक घरमालकांक 12000 रुपया अनुदानांत भ्रश्टाचार आसा अशी कागाळ गांवगिऱ्या नागरिकांची आसा. शौचालय बांदपा खातीर अर्थसंकल्प सोडपा खातीर ह्या अनुदानाच्या सुमार 75% पयशांनी थळाव्या अधिकाऱ्यांक लांच म्हणून दिवचो पडटा अशें जायते जाण सांगतात. स्वाच भारता खातीर इतलेंच!

लैंगिक समानते विशीं जायते प्रस्न उपाय मागपाक उरतात: नोकर वा घरगुती मदतगारांचे भाग्य, दयनीय उरतात.

• तांकां उदरनिर्वाहाची सुरक्षीतताय ना,

• मासिक पाळीच्या नितळसाणे विशीं तांकां जागृताय ना,

• ते अशिक्षीत आसात, .

• असंघटीत क्षेत्र अशें म्हण्टात त्या क्षेत्रांत ते कामाक उरतात,

• तांकां बँक खातीं नात,

• तांची ल्हानशी रोख येणावळ म्हयन्याच्या पयल्या सप्तकांत ना जाता,

• तांकां कुटुंबांतल्या वांगड्याच्या हातांतल्यान घरगुती अत्याचार आनी हिंसाचार भोगपाक लागला.

• ते चड करून छप्पर नाशिल्ले आसतात वा निवळ उदक आनी नितळसाण मेळनाशिल्ल्या घृणास्पद झोपडपट्ट्यांनी रावतात.

• तांकां कुपोशणाचो त्रास जाता आनी ताचो प्रजनन भलायकेचेर परिणाम जाता. थायरॉयड आनी पीसीओडी / पीसीओएस सारकिले संबंदीत विकार हे चड करून गरिबी सकयल आशिल्ल्या लोकसंख्येक त्रास दिवपाक लागल्यात. दिसाक दोन चौकोनी जेवणां खातीर झगडपी लोकसंख्येंत कोलेस्टेरॉल, उच्च रक्तदाब आनी गोडेंमूत बेगीनूच येतले. कुपोशण आनी रोगांचेर सगळ्यांत प्रभावी उपाय अन्न सुरक्षा हो तार आसा हें दाखयता.

अन्न सुरक्षा नासतना फकत दुबळ्या गरीब वर्गांकच चड त्रास जायना, पुराय लोकसंख्या दुयेंसाक बळी पडटा. अन्न सुरक्षा हो सगळ्यांत मुळावो मनीस हक्क... ताका लागून जिणेचो वास्तव हक्क जाता.

अशे समाजीक निर्देशक सार्वत्रिक शिक्षणाच्या हक्काचेर आदारिल्ले आसतात. भारत जरी गरिबी रेशे सकयल आशिल्ल्या गांवगिऱ्या भुरग्यां खातीर मध्यान्ह जेवण सयत जायत्या उदरगत निर्देशांकांत मुखार उबो रावलो तरी साक्षरतायेचो फरक करुणपणान उणो आसा. कर चोरपी अब्जाधीशांचें प्रदर्शन करपी देशाक 2025 वर्सा साक्षरताय अजूनय फकत 77.7% आसा. भारताक स्वातंत्र्य मेळ्ळ्या उपरांत 75 वर्सांत हें भव्य साक्षरतेचें काम. राजकी द्विपक्षीयतायेची गरज ना. डबल इंजिन सरकारांत एनडीए सत्तेर आयल्या उपरांतच्या वर्सांनी यूपींतल्या शाळेंत वचपी भुरगीं फकत 10 व्या संख्यात्मका भायर मेजपाक शकनात. शाळा सोडपाचे प्रमाण उदरगतीच्या वेवसायिकांक धक्को दिवपाचें काम चालूच आसा.

“भारतांतल्या शाळा सोडपाच्या प्रमाणाचो निमाणो डेटा UDISE+ 2024-25 डेटाचेर आदारीत आसा जो पुष्टी करपा खातीर डाउनलोड करपाक येवपी अहवाल दिता:

भारत सरकाराच्या युडीआयएसई+ 2024-25 शिक्षण खातीर युनिफायड डिस्ट्रिक्ट इन्फॉर्मेशन सिस्टीम म्हणूनय लोकप्रिय आसा अशें सांगलां की शिक्षण सोडपाचें प्रमाण:

तयारी पातळी ३.७% ते २.३%

मदलो पांवडो सुमार ५.२% ते ३.५% आसा.

दुय्यम पातळी १०.९% ते ८.२%.

एएसईआर वा शिक्षणाची वर्सुकी स्थिती अहवाल चड करून वापरतातगांवगिऱ्या भारतांतल्या नोंदणी आनी शिकपाचो मागोवपा खातीर. सविस्तर म्हायती खातीर ASER 2024 च्या ताज्या अधिकृत अहवालांतल्यान वचात.”

जेन्ना पालकांक साक्षरताय आनी शिक्षणाची उणीव आसता तेन्ना भुरग्यांचेर जावपी परिणाम आकांक्षी परस चड आसूंक शकना. स्थलांतरीत लोकसंख्येचीं भुरगीं ह्या उदरगतीच्या उणावाच्या घेवपी शेवटाक आसात, कारण स्थलांतरीत पालक घरबसल्याच्या आश्रयांत दिसपट्ट्या पगाराचेर कश्ट घेतात; भुरग्यांचें शिक्षण चड करून अक्षरशः फाटींच्या बर्नराचेर आसा! तेन्ना तांकां क्लायमेट ऍक्शन वा रानवटी जनावर संवर्धन खंयचो विचार करपाक मेळटलो? नवी दिल्लींतल्या सेंटर फॉर सायन्स अँड एनवायरनमेंटाचे संस्थापक संचालक सरवस्त श्री अनिल अग्रवाल हांणी “गरिबी म्हणल्यार उदरगतीचो मोंटाज” अशें म्हणप इतलें बरोबर आशिल्लें. आमदार, सरकार, एनजीओ, प्रसार माध्यमां आनी पांडित्यपूर्ण नागरिकां खातीर आशिल्लें उणावाचें आव्हान रेखांकित करप शक्य ना.

उदरगतीची मेळपाची गजाल म्हणल्यार आनीक एक व्हडली अंतर सोडटा: दरेक इमारतींत, उदरगतीच्या दर एका फळाक, मागीर तें शौचालय आसूं वा पर्यटन थळ आसूं, हालचालीक अपंगत्व आशिल्ल्या लोकांक समावेशक प्रवेश. रॅम्प, गॅब रेल्वे, मोनो रेल्वे, रोपवे, देवळां, मॉल आदी गर्दीच्या सुवातींनी प्राधान्य दिवपाची येवजण रेखांकन माचयेरच करची पडटा.

दर्यादेगेवेल्या नुस्तेमारी गांवांनी नुस्तेमारी लोकां खातीर नितळसाण करप हें स्वताक एक पुराय आव्हान. दर्यादेगेवेल्या वाठारांनी (दर्यादेगेच्या वादळाच्या वेळार) लक्ष दिवपाची गरज आशिल्ली अतिरिक्त खबरदारी पळयल्यार “हवामान कृती अशा दुबळ्या समाजा खातीर चड प्रासंगीक आसा” अशें डॉ.अनिल अग्रवाल हांणी परत परत भर दिलो.

शौचालय व्हीलचेराक वचपाक मेळपी आसपाक जाय, तातूंत गॅब रेल्वे आसपाक जाय. रेखाटनांचेरच वेगवेगळे रॅम्प आनी लिफ्ट तयार करचे पडटात. आनी डब्ल्यूसी जमनी वयल्यान 24 इंच उंचायेचेर आसचे पडटात. फ्लशिंग शौचालयांक कायदेशीर रितीन फकत वेगवेगळ्या सक्षम लोकां खातीर न्हय तर सगळ्यां खातीर टांकयो, नळयो आनी समप, फ्लोट आदी संबंदीत नितळसाण मुळाव्या साधनसुविधां सयत रिसायकल केल्लें राशीचें उदक दिवचें पडटा.

उदरगतीचे दुवे कशे प्रगट जातात तें आतां पळयतात.... शासनांतल्या एसडीजीचेर हो लेख फुडल्या सप्तकांत चालू उरतलो.