मिडवीक म्युजिंग्स 16, 25.03.26
Bracing for ENSO
 |
| दक्षिण अमेरिकेंतलो एक हवामान निर्वासित |
मालिनी शंकर हांणी बरयल्लें,
संयुक्त राश्ट्रांचे सरचिटणीस आंतोनियो गुटेरेसान "हवामान सुरक्षा, उर्जा सुरक्षा आनी राश्ट्रीय सुरक्षा दिवपा खातीर" देशांनी जीवाश्म इंधनांतल्यान पयस वचून नवीकरणीय उर्जे कडेन वचपाचो उलो परतून सांगलें. ह्या वर्साच्या निमाणें सुरू जावपी एल निनो दक्षिण दोलनाची वाट पळयल्यार हो एक निराश उलो.
आमी रावतात त्या हवामान बदल युगाचो पयलींच भर दिल्लो परिणाम पळयल्यार शारी वाठार आनी प्रशासकांनी एल निनो दक्षिण दोलन वा एनएसओच्या परिणामाक स्वताक तयार करपाची गरज आसा.
एल निनो दक्षिण दोलन म्हळ्यार दक्षिण अमेरिकेचे अस्तंत दर्यादेगेवयल्या हंबोल्ट थंड प्रवाहाचें उलटपणा जावन संवसारांतल्या दर एका भागांत सुमार १८ ते २० म्हयने उलटपणा वा हंगामी हवामान निर्माण जाता. एनएसओ प्रवाह दर्याच्या तळावयल्या दर्याच्या दोंगरांक लागून वा उप दर्याच्या ज्वालामुखींक लागून सुरू जातात आनी ताका लागून दर्याच्या भरती-सुकती, घुंवळी वखदां, प्रवाह आदी उलटपणा जातात जे जमनीचेर आनी दर्याच्या पृश्ठभागाचेर हवामानाचे नमुने बदलून शेतकी, नुस्तेमारी, विमान येरादारी, शेतकी आनी मनशाच्या भूंयप्रदेशांतल्या पुराय अर्थवेवस्थेचेर वा शास्त्रीय समाज इतले स्पश्टपणान “Anthropocene” अशें वर्णन करता ताचेर विध्वंस करतात.
आतां गोंदळ जावचो न्हय... एनएसओ हो हवामान बदलाच्या संचयीक परिणामां परस वेगळो भूवैज्ञानिक वेळापत्रक / चक्रीय दर्या प्रवाह. पूण सगळ्यांत स्पश्ट विचार करपी शास्त्रज्ञ लेगीत आतां मेरेन प्लॅनेट व्यापी हवामान बदल आनी एनएसओच्या गोलार्धांतल्या परिणामांमदीं जावपी विभेदक परिणाम (तारखे प्रमाण) स्पश्टपणान भेद करूंक शकना. तशेंच मॅग्माचे संवहनी प्रवाह, दर्या वा वातावरणीय प्रवाह, वेगवेगळे पावसाचे नमुने, ग्रहव्यापी जलविज्ञान आदीचेर एनएसओचें स्पश्ट दस्तावेजीकरण ना... देखून सारांत एनएसओचो जलविज्ञानाचेरच परिणाम हो एक व्हड क्षेत्र आसा.
अशें यूएनएसजी श्री आंतोनियो गुतिएरेझ हांणी एनएसओ खातीर तयारी करपाचो उलो, उण्यांत उणें म्हणल्यार, खरखरीत आसा. उपपृश्ठाचेर आनी पृश्ठभागाचेर दर्या तापपाचो अर्थ ध्रुवीय बर्फाचे तोप तितलेच चड वितळटले: दर्यापातळेंत वाड वाडप. दर्याचे पांवडे वाडपाक लागून जलहवमानशास्त्रीय संकश्टां वाडटात: हिमस्खलन... वादळी वारें, चक्रीवादळ, दर्यादेगेवेलो घुरयो, हवामान बदल, वाळवंटीपण, दुकळ, महामारी, दुकळ, रानांतलो उजो, हुंवार, झटपट हुंवार, चिखलाचो हुंवार, मेघ फुटप, भूंयकांप, गारांचे वादळ, चक्रीवादळ, चक्रीवादळ, गडगड, शारी हुंवार... खातीर... ह्या सद्याच्या लेखाची व्याप्ती.
हिमस्खलन भारतांतल्या देहरादून, मसूरी, वा सिमला, इराणांतल्या तेहरान, (झूज पुरो जायना अशें) स्वित्झर्लंडांतल्या शारांक आनी शारांक आदी दोंगराच्या मुळसांतल्या शारांक धडधडटा.नागरिक अधिकारी आनी प्रशासक दरेक प्रकारच्या अत्यंत हवामानाक तयार रावपाची गरज आसा. दोंगर माळयेच्या मुळसांत हिमस्खलन, जीव घेवंक शकता आनी लोकांक कायमचे अपंग करपाक शकता. शारी लोकसंख्येची राखण करपा खातीर नागरी प्रशासकांनी फातरांच्या वाठारांक, दोंगराच्या देंवतेंक आदी आदार दिवपाची गरज आसा: हिमस्खलना खातीर जाय आशिल्ली आपत्ती तयारी अशीच.
वादळी वादळ: बरें, वादळी सारकें अत्यंत हवामान आडावपा खातीर शाराच्या दृश्याक परतून पाचवें करचें / क्षय जाल्ल्या पाचव्या पट्ट्यांक परतून पाचवें करचें आनी शारी रानां बफर करचें पडटा.
चक्रीवादळ: आमकां दुबळ्या आनी दुबळ्यांच्या, आनी दुदाक धरपी आवयच्या गरजे प्रमाण चक्रीवादळाच्या आश्रयाची गरज आसा. सरकारांनी आपत्ती निवारणा खातीर संवसारीक बँकेच्या निधीचो गैरवापर केला काय ना हाची चवथे वसाहतीन बारीकसाणेन चवकशी करची पडटली.
दर्यादेगेवेलो घुरयो ही दर्याचे पातळेचेर वाड जाल्ल्यान पडपाची हमी आसा. दर्यादेगेवेल्या घुरयेक बायोशील्ड्स ही जाप. दर्यादेगेवेली घुरयो आनी मनशांक मरण येवचें न्हय म्हूण मॅंग्रोव, दर्यादेगेवेलीं रानां, रेंवाचीं दोंगरां, उप दर्यांतले रेंवाचे पट्टे, शोल, फातरांचे उगम, बांदकामासारक्या मनशाच्या हस्तक्षेपापसून राखण दिवची पडटा. इंडोनेशिया, मालदीव, फिलीपीन्स सारकिले जुंवो राज्य आनी अंडमान निकोबार जुंवे, लक्षद्वीप आनी मिनीकोय जुंवे सारकिले भारताचे जुंवे राज्य आनी मायक्रोनेशियाचे जुंवे राज्य नियोजीत अर्थवेवस्थेची म्हत्वाची भुमिका आडावंक शकनात.
हवामानांतलो बदल हो संवसारीक हवामान पद्दतीचो दीर्घकाळांतलो संचयीक परिणाम – कांय प्रमाणांत चक्रीय, आनी भूवैज्ञानिकय पूण ताच्या पट्टेखाला आशिल्ल्या सगळ्या जलहवामानशास्त्रीय संकश्टांचो सारांश दिता. पाचव्या प्रतिसादाचो कसलोच प्रमाण ताका आडावचो ना. पूण देखीक वाळवंटीपणाक आडावप ही आमचे पिळगेची जापसालदारकी.
हवामान बदलाचो एक व्हडलो आनी म्हत्वाचो वाठार म्हूण वाळवंटीपणाची वळख संयुक्त राश्ट्रांनी केल्या. वाळवंटीपणाक आडावपा खातीर उदका व्हाळ वेवस्थापन ते पर्यावरणाक अनुकूल शेती आनी अन्न सुरक्षा मेरेन सगळ्या गजालींची सराव करपाची गरज आसा. वाळवंटीकरण भूंयगत उदकाचो पांवडो बुडयता, दुकळ हाडटा, म्हळ्यार मनशाक आनी जनावरांक दुकळ, उपाशीपण. देखून मनीस आनी जनावर ह्या दोगांय खातीर उदकाची सुरक्षीतताय आस्पावपा खातीर खर उपाय करपाची गरज आसा आनी वाळवंटीपणाक तयार करपा खातीर आपत्ती आश्रयांत सुसंगत मुळावी बांदावळ आसपाक जाय... जशें नितळसाण / शौचालयांतल्या फ्लश टांकये खातीर रिसायकल केल्लें उदक. आपत्ती आश्रया खातीर अन्न आनी उदका सुरक्षे खातीर आंतर-एजन्सी समन्वय आनी सुरक्षेची पुराय तपासणी वळेरी मनीस उदरगत निर्देशांकाक अनुरूप आसा. देखीक आपत्ती आलाशिरो चड करून रिकामे केल्ल्या पशुधन आनी पाळीव जनावरांकय फारीक जागो आनी सुविधा दितात. तुमी रावतात थंय असो आपत्ती आलाशिरो पळयला? ना जाल्यार तुमच्या डीसी / एसी / तहसीलदार वा थळाव्या प्रशासनाच्या मुखेल्याक बरोवचें
.
गोड्या उदकाचो बचतीचो वापर, सघन कृशी पर्यावरणीय हस्तक्षेप (दीर्घ काळांत) – जशे की वेगवेगळ्या प्रकारची तण रोवप, सघन रानां, उदका व्हाळ वेवस्थापन, मातयेचें संवर्धन, हवामानाक अनुकूल शेती (सुकी जमनींतलें पिकावळ जें इतलें उदकाची गरज ना), आनी आंध्र प्रदेश आनी तेलंगानाच्या व्हड वाठारांनी हेर सघन पर्यावरणीय हस्तक्षेपांक लागून फळां मेळ्ळ्यांत. जमनी सकयल ३०० फूट सकयल देंवून गेल्लो भूंयगत उदकाचो पांवडो जाग्या जाग्यार जमनीपोंदा <२० फूट मेरेन वाडला. गांवगिऱ्या वाठारांनी हें यशस्वीपणान केल्यार ताका लागून टिकावू उदरगतींत भर पडटा आनी स्थलांतर आनी शारीकरणाचो भार उणो जाता. ताका लागून शारी वाठारांनी उदक, नितळसाण, अन्न सुरक्षा आनी उदरनिर्वाह सारकिल्या साधनांचो दबाव उणो जातलो, स्थलांतर आडायतले.
भारतांतल्या दुकळाचें दस्तावेजीकरण उत्तम पद्दतींनी केलां: हवामानाची नोंद सांबाळटात आनी सुरवातीची शिटकावणी दिवपाची पद्दत, दुकळ कमी करपाच्यो पद्दती आनी पिवपाच्या उदकाचें वितरण हे भारतांतले दुकळ कमी करपाचे उंचेले बिंदू आसात.
झटपट हुंवाराक लागून न्हंयांचे मार्ग बदलूं येतात. तुमच्या शारा लागसारची न्हंय तुमच्या राबित्याच्या जाग्यार एका स्प्लिट सेकंदात हुंवार येत जाल्यार कितें? घडूंक शकता. खंय वचचें पडटा? बायबलांतल्या हुंवाराच्या वेळार तुमकां लुकसाण भरपायेचो दावो करपाक वा तुमचें जिवीत परतून सुरू करपाक मेळचें म्हणून तुमी तुमच्या स्वताच्या जिविताचे दस्तावेज डिजिटल केल्यात?
वैजकी तयारी आसा आनी हवामान बदलाच्या काळांत आनी युगांत जल हवामान संकश्टां खातीर तयारी करपा खातीर भारतांतल्या दर एका शारांत / आनी व्हड वा ल्हान शारांत रसद आसा काय ना? तुमच्या शारांत / शारांत नागरी प्रशासकांनी केल्ली मॉक ड्रिल निमाणे खेपे केन्ना पळयली? करात उपकार करून तुमच्या शार प्रशासकांक बरयात आनी ताचें दस्तावेजीकरण करात.
बहुउद्देशीय आपत्ती आश्रयस्थानांनी फकत दुबळ्या, दुबळ्या आनी दुदाक धरपी आवयच्या वेगवेगळ्या गरजांक पाळो दिवचो पडना पूण भूंयकांप संहिते प्रमाण आनी आमचेर आदारून आशिल्ल्या चार पांयांच्या प्राण्यां खातीरूय सुवात मेळोवची पडटा.
बहुउद्देशीय आपत्ती आश्रयस्थानांनी हवामान निर्वासितांक फावो ती सुवात, दरेकल्याक उण्यांत उणें दोन म्हयन्यां खातीर फावो ती अन्न रेशन दिवपाक जाय. तशेंच तांकां वापरा खातीर गोड उदक आनी नितळसाण खातीर रिसायकल केल्लें राशीचें उदक दर मनशाक दिवपाक जाय; मासिक पाळी नितळसाण उत्पाद, नर्सिंग आवयचीं स्टेशनां, कॉल / स्टँडबायचेर वैजकी तयारी, उजो पालोवपी इंजिन, पशुवैजकी जतनाय, हें सगळें आपत्ती तयारी खातीर दर मनशाक मापांकीत करचें पडटा.
Comments
Post a Comment